Mandamuna

2005

 

05A

Maciompakana

M 9_8    lukonko 1

Maciompakana 12-Pa kalasa ka bbtm

 

Munyaku 10_1-2    diandamuna 1

Pa ditangalaka dia mudimu wa bbtm

Tudi bapete diandamuna ku lukonko luela kudi tatu Cilombo Patrice, wa mua Macici, ku Mwene-Ditu, pa muanda wa ditangalaka dia bbtm mu misoko mishilangane. Dine edi ndifunda kudi mubadi wetu Kabeya Jean. Udi wamba ne :

Lumu lua Munyaku anyi lua bbtm tukadi nalu muetu munu mu Kasayi, kudi mvula ya bungi. Nenku muanetu umanye se : « Udi ne bujitu ke udi usesa » ;  kabidi se : « Mubedi ngusombele usemena kudi munganga ».

 

 

05B

Bibidilu bia ku kabukulu

M 9_8    lukonko 3

Mua kupita nabio lelu (1°) Muena Nzambi
kumpala kua bifingu ne ndondo ya bankambua

Munyaku 10_1-2    diandamuna 2

Pa ndondo ne bifingu bia bankambua

Tudi bapete diandamuna kudi tatu Kasonga Martin wa ku Katanda, ku lukonko lua pa bifingu ne ndondo ya bankambua, luvua luela kudi muanetu Kabundi Gaston wa ku Luanga. Wetu Martin udi wamba ne :

Padi muntu mueyemene kudi Mvidi Mukulu, udi ne bua kutangila bintu bionso abio anu bu bibolela bia nzolo.

Kadi Munyaku udi unuebeja pawu se : Nuenu babadi, nudi nuamba penu bishi bua dine diandamuna edi ?

 

 

05C

Malu a kabukulu

M 9_7    lukonko 4

Ku Baluba eku (6°)

Muntu ne mamuenende anyi ne tatuende muenu

*kt: M 9_8 diandamuna 8

Munyaku 10_1-2    diandamuna 3

Pa dimonangana dia baku kuisu

Ku lukonko luela mu Munyaku pa muanda ewu, mubadi wetu Muamba Mudingila Shambuyi mmuandamune, wamba ne :

Buanyi meme, ciena mumone se : Dibenga kumonangana dia baku mpala ne mpala ke didi mua kufila kanemu munkaci muabo to. Kadi nansha bikale bamonangana, kanemu kakena mua kufua, pikalako ne miji munda muabo.

Bua badi kabayi nako, nansha bobo bacinyinangana pa bule, badi anu mua kuenzelangana malu mabi. Pa nanku, dijimina dia cibidilu eci, buanyi meme, didi anu dimpe, bualu kaciena ne diambuluisha to.

Munyaku udi unukonkoloja ciakabidi se : Kadi buenu nuenu, dijimina dia cibidilu eci ndimpe anyi ndibi ?

 

 

05D

Mianda ya kabukulu

M 9_1    lukonko 1

Ku Baluba eku (1°):

Pa nzolo wa kashipela ka buku

*kt: M 9_4 diandamuna 1

Munyaku 10_1-2    diandamuna 4

Pa cilumbu cia nzolo ya kashipela ka buku

Ku lukonko luvua Munyaku mupatule pa cilumbu eci, tatu Badibanga Oscar wa ku Citolo, mmuandamune nunku :

Muntu yeye mufuishe batatuende nansha banayi dituku dimue, bakaji bende bonso badi amu ne cia kuela nzolo ya kashipela ka buku ; kabidi badi bela nzolo anu inayi mu bungi bua badi bafue.

Bidi muomumue bua mulume : padi mukajiende mufuishe mansebende anyi tatuende mukaji, mulume udi ne cia kubela bonso nzolo ku muntu ku muntu.

 

 

05E

Mianda ya kabukulu

M 9_1    lukonko 1

Ku Baluba eku (1°):

1.2. Pa mukiya

*kt: M 9_4 diandamuna 2

      M 9_10 diandamuna 4

      M 10_6 diandamuna 2

Munyaku 10_1-2    diandamuna 5

Pa mukiya wa dinyanga dia nzubu

Ku lukonko luvua Munyaku mupatule pa bualu ebu, mufundi wetu, tatu Oscar Badibanga Nsambuka, mmufile diandamuna, wamba ne:

Padi mulume wenza cilema cia dibuela mu nzubu wa muena kuende ne mukaji mukuabo, udi unyanga nzubu awu. Diba adio, tatu ewu udi upeta mukiya.

Kadi nansha yeye mupatuke mu nzubu awu, padiwo kawuyi mulongolola, cilumbu cidi anuku. Bua muanabo ne muena mukiya, yeye mubuele mu nzubu awu, mukiya kawena umukuata to. Bua kumukuatawo, anu muwubundi mufue, muwushiye kawuyi mukobolola.

 

 

05F

Nsombelu wa mu bantu

M 9_4    lukonko 4

Nsombelu mu diku (1°)

Pa mukiya wa tatu ne mukaji’a muanende

*kt: M 9_5-6 diandamuna 11

Munyaku 10_1-2    diandamuna 6

Pa muanda wa tatu muena buenzavi

"Ewu ntatu anyi ncitatutatu"

Ku lukonko luela kudi tatu Mukeba Citala Alidor, wa kua Nsana, pa muanda wa tatu uvua muangate muakunyi’a mukaji’a muanende, tatu Oscar Badibanga mmuandamune nunku:

Ngenzelu wa tatu ewu udi ushipa dibaka dia bansonga babidi aba ; bualu baledi ba mukaji kabena mua kulengulula bualu bua mushindu ewu to. Kadi pikalebo basue kubulongolola, bua dibaka ditungunuke, cia kuenza nciocio eci :

1 Tudi tuangata tatuende wa mulume, mukaji’a muana ne muakunyiende, tubimanyika mu mushiku wa mbelu, tatu pa nkaci, mukaji’a muana ku dia balume, muakunyiende ku dia bakaji, badiate tatu pa makasa, tatu pende mubakuate ku bianza. Diba adio, mubakobolodi udi ushisha kubanga mudimu wende.

2. Tudi mua kuya nabo bonso ku mfundu kua nzubu, kubashikika mu ciata, tatu muela munkaci. Ke mukobolodi kuenzaye mudimu wende.

3. Imue misangu tudi mua kukobolola bantu aba: ewu pa nkayende, wawa pa nkayende.

Bua kujikija miaku yende, mufundi wetu udi usakidila, wamba ne: Ndi njinga kulongololaku kalema kamvua musangane mu diandamuna dia mamu Régine Kayowa pa wowo muanda ewu.

Ndi ndeja se : Bukenji bua kulongolola mukiya ewu, budi kudi bantu kampanda basunguluke, badibo babukamike. Nanku katuambi se: Mbomekela bakulumpe ba musoko to.

Munyaku udi webeja pawo babadi se: Mudimu udi mukobolodi ne bua kuenza mmudimu kayi? Udi uwenza ne binganyi?

 

 

05G

Malu a kabukulu

M 9_1    lukonko 2

Ku Baluba eku (2°)

Bana ba bakaji mbiula anyi?

*kt: M 9_4 diandamuna 3

       M 9_10 diandamuna 1

       M 10_4 diandamuna 1

Munyaku 10_1-2    diandamuna 7

Pa dibikila bana ba bakaji ne: mbiula

Tudi bapete diandamuna ku lukonko lua pa muanda ewu, difunda kudi tatu Badibanga Oscar. Udi wamba ne : Kakusombele muaba nansha umue mu buloba bujima emu, udibo balela muana wa bakaji, e kumuimansha. Nunku bua kujikija lungenyi lua dibikila bana ba bakaji ne: mbiula, amu banji kuluisha dipanga dia mukanda mu Kasayi ketu aka. Bualu bavule badi ne muine ngakuilu ewu mbapangi, bena ngelelu wa meji mukonyangale.

Ke padi Munyaku webeja se : Pikala muntu mumanye mukanda, kadi muikale wakula pende mushindu mubi ewu, nudi mua kumuambilaku binganyi ?

 

 

05H

Mianda ya kabukulu

M9_4    lukonko 3

Kumanya malu a bisa bietu (4°)

*kt: M 9_5-6 diandamuna 4

*kt: M10_5 diandamuna 2

Munyaku 10_3    diandamuna 1

Pa buena ne bukua

Ku lukonko luela kudi tatu Zacharie Kamuena wa ku Lukalaba pa miaku ya bena ne bakua, tudi bapete diandamuna difuma kudi tatu Patrice Cilombo wa mu Cikongo cia Damien ku Muene-Ditu.

Udi umvuija se : Miaku eyi « bena ne bakua » idi ileja njila idi bisa bia bantu bilonde mua kuvulanganabio; panyima pa diumbuka dia kua Mulopo Kasonga.

-Nanku badi babikila bantu ne : « Bena » bua kuleja ndelanganyi ya muntu uvua mufume buludi kua Mulopo Kasonga.

-Ne « Bakua »: mbantu bavue kuvulangana ku diselangana ne bisa bivuabo basangane. Bobo abo mbaku ba bena.

Cilejilu, Bakua Kalonji mmuomumue ne : Baku ba Kalonji ; Bena Kanyiki mmuomumue ne : Bana ba Kanyiki.

Kadi nuenu babadi nudi nuamba penu bishi bua diumvuija edi?

 

 

05I

Malu a kabukulu

M 9_2-3    lukonko 3

Ku Baluba eku (4°)

Lufu lua mukaji musela

*kt: M 9_7 diandamuna 2

Munyaku 10_3    diandamuna 2

Pa ditekela dia mukaji musela madilu

Pa muanda wa ditekela mukaji musela madilu kuende ne kuabo, tudi ne diandamuna difila kudi mubadi wetu Kabamba Joseph, wa mu Cikongo cia Inabanza wa mu Lourdes, munu mu Mbujimayi. Udi wamba ne:

Padi mukaji musela mucikale ne muoyo, basombele bamuamba ne: ngua bakishi. Bine bakishi aba se mba ku ba bayende. Nenku padiye ufua, badi ne bua kumutekela madilu kuine kuende eku. Kadi bumudiye ciana cia kubidi, badi bamutekela kabidi madilu makuabo mu diku diabo.

 

 

05J

Milambu ya kabukulu

M.7_9    lukonko 3.2.

Pa bupue kabupu bua milambu

Mua kupita nayo (3°)Pa diselangana (3°2)

*kt: M. 8_1 diandamuna 4 (mand.2002)

     M. 8_4-5 diandamuna 15 (mand.2002)

Munyaku 10_3    diandamuna 3

Pa mulambu wa tatu muselela kudi muanende

Tatu Joachim Kabuta wa ku bakua Cimanga mmuandamune, uleja se:

Ne bidima ne bihota, bionso mbipika bia lukasu". Nanku, tatu kena ne cilumbu cia kulambula muanende uvua mumuselele mukaji to. Bana badi tatu ulela ne mukaji ewu, nansha bobo bungi kayi, badi anu bintu biende, bia kudiaye anyi bia kuselela nabio bana bakuabo.

 

 

05K

Muanda wa milambu

M9_4    lukonko 2

Mua kupita nayo (1°)

Muana muselela kudi mumpele

*kt: M 9_5-6 diandamuna 7 (mand 2004)

Munyaku 10_3    diandamuna 4

Pa mulambu wa muana mukolesha kudi Mumpela

Ku lukonko luvua lupatuke mu Munyaku pa cilumbu cia mulambu wa muana uvua Mumpela mukoleshe, mbandamune kudi mamu Kayowa Régine, wamba ne:

Nansha muine Mumpela ewu mumane kufua, muana alambule mumupinganyi wende mu Cikongo; bualu yeye ewu baledi bende kabavua bamusue to. Nansha mu meku etu kabidi, padi muledi wa muana mumane kufua, muana udi ne bua kulambula batatuende mukuabo.

 

 

05L

Malu a kabukulu

M 9_1    lukonko 2

Ku Baluba eku (2°)

Bana ba bakaji mbiula anyi?

*kt: M 9_4 diandamuna 3

       M 9_10 diandamuna 1

      M 10_1-2 diandamuna 7

Munyaku 10_4    diandamuna 1

Pa dibikila bana ba bakaji ne : mbiula

Pa cilumbu cia dipetula dia bana ba bakaji ne : mbiula, tatu Clément Muluila wa kua Ciaba mmusakidile diende diandamuna ku makuabo akavua mapatuke mu Minyaku.mishale. Udi wamba ne:

Cidi cifikisha bantu bavule ku dipatula miaku eyi nciji, cia pa kumona bansongakaji betu balelela mu mafuwa anyi balela bana kabayi ne batatuabo basunguluke. Bia nunku se bidi bibitula mushinga ne bunene bua bana ba bakaji.

Kadi nansha bikale nanku, tudi tulomba baledi bua batume bana ba bakaji mu tulasa ; bualu bobo aba badi ne bukole bua kuenza midimu ne malu kabukabu adi mua kutancisha ditunga dietu.

 

 

05M

Mianda ya kabukulu

M9_4    lukonko 1

Kumanya malu a bisa bietu (3°)

Munyaku 10_4    diandamuna 2

Pa lusumuinu lua ne : « Milowo ishibele Kamisongolu »

Ku lukonko luela pa lusumuinu elu kudi tatu Patrice Ilunga ne Tharcisse Mitewu ba mua Mpemba’a Nzewu, wetu Kabengele Ntambua Grégoire, musombele ku Ciala, mmuandamune se :

Kasumu aka kadi kaleja musombele ndekelu wa muntu udi upita kudiamba anyi uditemba. Cilejilu, bantu babidi bobo babundangana mvita, umue udi mua kuikala ukana kabidi mua kuboza mukuende.

Kadi misangu mivule, tusombele tumona bikudimuka. Uvua kayi ufuna ushibeya uvua uleja bulobo; anu bu muenzele Davidi ne Ngoliyate.

 

 

05N

Mianda miciompakana

M 9_2-3    lukonko 5

Maciompakana (1°)

5.1. Muanda wa 'Kebeji'

Munyaku 10_4    diandamuna 2

Pa kasumu ka « Kebeji wakapambuka »

Ku lukonko luela kudi mamu Kayowa Régine pa kasumuinu aka, tatu Kabamba Joseph, wa mu Cikongo cia Mamuetu Mariya wa mu Lourdes; mmuandamune ne:

„Kebeji" mmuntu yonso udi mudieyemene amu yeye nkayende. Kabidi ngewu udi udiambila mu muoyo wende ne: Muntu bu meme, ciena mua kuebeja mukuabo bualu to. Nanku muntu udi kayi musue kueyemena kudi bakuabo, awu ciende nkushikila ne kulaluka mu nsombelu wende.

Tatu Clément Muluila wa kua Ciaba mmufile pende diandamuna dikuabo, wamba se : Muntu yonso panu udi upetela dimanya anu kudi binende. Nanku cidimanyina udile nshima mitupu

 

 

05O

Mianda miciompakana

M 9_2-3    lukonko 5

5.3. Pa Mukenji Mulenga ne muanda wa bingoma

Munyaku 10_5    diandamuna 1

Pa bafikishi ba Mukenji mulenga ne muanda wa bingoma

Tatu Kabamba Joseph, wa mu Cikongo cia Mamuetu Mariya wa mu Lourdes, ne tatu Clément Muluila wa kua Ciaba mbandamune ku lukonko luela kudi tatu Stéphane Mpoyi Mukendi, pa muanda wa bingoma bidibo benza kudi aba bavua batutuadile Mukenji Mulenga. Bana betu aba badi bamba se :

Maweja kena mua kuanyisha dienza dia bingoma to ; bualu Yeye mmusue se: Bupole buikale mu buloba bujima. Nanku Mukenji wende Mulenga udi munkaci mua bantu diba dionso ; kadi bobo bantu nkayabo ke badi badisunguila yabo njila ya kulonda.

 

 

05P

Mianda ya kabukulu

M9_4    lukonko 3

Kumanya malu a bisa bietu (4°)

kt: M 9_5-6 diandamuna 4

*kt: M 10_3 diandamuna 1

Munyaku 10_5    diandamuna 2

Pa muaku wa « buena » ne « bukua »

Ku lukonko luela kudi Zacharie Kamuena pa mbikidilu wa bisamba bietu , ebi ne : « mbena », bikuabo ne « mbakua », tatu Kabengelele Ntambue Grégoire mmuandamune se :

Baluba bonso mbana ba Mulopo Kasongo Nkole. Kadi miaku eyi « bena » ne « bakua » mmilela kudi mvita ne matapuluka bivua bibuele mu cisa cietu. Muaba ewu kudi lungenyi lua disungululangana, lua ne : Ewu nguetu, wawa ngua naka.

 

 

05Q

Nsombelu mu bantu

M 10_3    lukonko 1

Kumanya malu (1°)

Abbé wa nzanzanza nnganyi?

*kt: M10_6 diandamuna 6

Munyaku 10_6    diandamuna 1

Pa Abbé wa nzanzanza mu Kongo

Ku lukonko luela kudi tatu Muntu’a Cibumbu Evariste, wa ku Muene-Ditu, bua kumanya Abbé wa mbedi mu Kongo, tudi bapete mandamuna mashilangane kudi betu aba:

1. Tatu Tshitebu Mbuyi François wa mu Cikongo cia Jean Bosco wa Bulenga mu Bipemba mmufile diandamuna, wamba ne: „Abbé wa kumpala mu Kongo diende Kaoze Stefano, wa mu provense wa Katanga. Uvua mulela mu cidimu cia 1885 ku Libonga. Ulongele tulasa tuende biangacile mu cidimu cia 1894 too ne mu cia 1914. Mumane kujikija malonga, utambuile busaserdose mu dia matuku 21/7/1917, ku Kirungu mu cikondo civua Ntenji wa Katanga muikale ku bulombodi bua Tatu Mukubi Roelens.

Mu cidimu cia 1919, uyile mu luendu lua madiatambala ku matunga a ku babende, e kushalaye kuine aku too ne mu cidimu cia 1921. Papingenaye mu Kongo, utungunukile ne midimu yende mu Kinsantu. Pashishe kumutumabo mu matunga makuabo. Uvua mu Aljeriya, mu Roma, mu Belejika ne mu Holanda.

Musadidi ewu ukuacile kabidi midimu ya buambuluishi bua Bandeji ba Bikongo mu Lusaka ne mu Kirungu, muikale muomekela bujitu bua tulasa tua bana.

Uvua muntu wa disanka, kanemu ne musangelu, muikale kabidi muluishi munene wa kansungasunga ka buena ne bukua mu Ekeleziya.

Abbé wetu Kaoze Stefano ushiyilangane ne buloba mu dia matuku 25/3/1951 mu Kalemie.

 

2. Tatu Kabambi Kayembe Paulin, wa mu Cikongo cia Inabanza ku Ngandanjika, udi usakidila pende miaku, wamba ne: Dina dia tatuende wa Abbé Kaoze nKyezi, muena Lusanga mu bakua Tanga ba Batabua. Mamuende nKapazya, wa bakua Tanga ba Batabua. Musadidi Mukulu Kaoze upetele batismo mu dia 15/8/1900.

Ubuelele mu kalasa ka kumpala mu cidimu cia 1893. Kubuelaye mu Séminaire munene mu Kirungu mu cidimu cia 1905 too ne mu 1909. Kuvualaye muzabi musangu wa mbedi mu ngondo wa 10/1914. Kushalaye muambuluishi ne mulongeshi wa malu a Mvidi Mukulu.

Ushadile pende Ndeji wa Cikongo mu cidimu cia 1933. Mu cidimu cia 1942 kuenzaye cibilu cia mufikilu wa bidimu 25 bia busadidi buende. Ushile pende basaserdose 25 ku luseke elu. Bobo aba ke bamujikile mu buloba bua Kalemie. Ke pavuabo babinyike ne: „mBa-Kaoze".

Abbé Kaoze ewu ulejile mpala wende muetu munu mu Kasayi emu mu cidimu cia 1934, ku Mikalayi, dituku dia ntambu ya Mbuya Charles.

 

 

05R

Mianda ya kabukulu

M 9_1    lukonko 1

Ku Baluba eku (1°)

1.2.    Pa mukiya

*kt: M 9_4 diandamuna 2

      M 9_10 diandamuna 4

      M 10_1-2 diandamuna 5

Munyaku 10_6    diandamuna 2

Pa muanda wa dinyanga dia nzubu

Tatu Mukuna Grégoire Kabula’a Mpuka, wa mu Cikongo cia Gérard wa Bulenga mu Bipemba, mmufile diandamuna ku lukonko luvua luela pa cilumbu cia dinyanga nzubu, wamba se: Bisamba bietu mbishilangane mu ngumvuilu ne ndaminu wa mikenji. Bua bidi bitangila mukenji wa dinyanga dia nzubu, kudi bimue bidi biwangata ne bujitu, bikuabo pabio bidi biwulengulula.

Cilejilu: Mu cisamba cietu, tatu ne mamu kabena mua kuasa luendu e kuya ku dibaka dia muana wa bakaji bonso babidi to; eci cidi mukenji munene.

Kadi mu bisamba bietu bikuabo, tatu ne mamu badi baya kua muana wa bakaji, balalaku bonso babidi, kakuyi cilumbu nansha. Tangilayi mu Munyaku wa 9: 9, dibeji dia 13  (M 9_9    lukonko 3). Cidibo batulondele kudi muanetu Mbikayi Evariste muine muaba ewu ki ncia kavuambu anyi?

Munyaku pawu udi webeja babadi bonso se: Nudi bamanyeku bisamba bia Baluba bidi bianyishe bua tatu ne mamu baya ku buku ciapamue anyi? Bitelayikoko?

 

 

05S

Nsombelu mu bantu

M 10_1-2    lukonko 8

Pa  Nkoleshilu mubi (2°)

(nkoleshilu mubi kudi bakaji bipangu)

Munyaku 10_6    diandamuna 3

Pa cilumbu cia kandindi sama mapa…

Bua dileja dia lutatu lua pa nkoleshilu wa bana mu mbanza ya bipangu, wetu Mukuna Grégoire udi wela tatu Badibanga Oscar tuasakidila. Udi kabidi umuvuluija kasumuinu ka bakulu, ka ne:

Bakaji mbampanda biota". Buende yeye, muaku „bena" udi munkaci muetu lelu ewu mmufumine anu kudibo.

 

Munyaku pawu udi ukonka bamamu se: Nudi nuamba penu bishi bua budibo banuasa ebu?

 

 

05T

Maciompakana

M 9_10    lukonko 1 (dibeji20)

Maciompakana (14°)

Munyaku 10_6    diandamuna 4

Pa „Bana betu nkebeshayi"

Bilondeshila dijinga dia muanetu Mpoyi Médard, wa kua Ciaba, dia kumanya muaba udi: Kazadi Lupemba, Mbuyi Wetu Buila, Kavuma Ditunga, Madi Kabuebue ne bakuabo, tudi bapete diandamuna kudi muanetu Mukuna Kabula’a Mpuka, wa mu Bipemba. Udi wamba ne:

Kazadi Lupemba ukadi mumane kufua. Dine dijadika edi mmudipetele kudi umue wa mu ciota cia ba mufue ewu. Yeye muena ciota ewu mmujadike se: Wetu Kazadi Lupemba mmufuile ku Cinsansa.

Mamu Mbuyi Thérèse, wa mu Cikongo cia Robert wa Bulenga mu Kansele, mmuandamune pende, umanyisha se:

Muanetu Mbuyi Wetu Buila ukadi mupingaje anyima wende kua Maweja, bidimu bikadi bipite mulongolongo. Mukajiende wa kumpala utushiyile pende mu cidimu cia 2004.

Mukajiende muibidi ke ucidipu; udi ku Cinsansa, mu Mbinza IPN. Dina diende Ndanda Justine.

Munyaku pawu udi usakidila miaku mikese ku mandamuna aa, umanyisha wetu Mpoyi Cimankinda se:

Mumpela Madi Kabuebue(Marcel Mestdagh) udi yeye ku Kananga.

 

 

05U

Nsombelu mu bantu

M 10_4    lukonko 1

Pa  Nkoleshilu mubi (3°)

Munyaku 10_6    diandamuna 5

Pa „Mamu mujalame kena mua kukonyangaja muanende"

Tatu Mukengeshayi Patrice, wa mu Cikongo cia Davide wa Bulenga mu Mbujimayi, udi wamba se :

Mamu udi ulogesha muanende cilela cia didiangacila bintu bia bayende mu mifundifundi, udi umulongesha buivi. Pa bualu ebu mufundi wetu udi ulomba mamu ewu bua alekele ndongeshilu mubiamubi ewu. Cianana nsongakaji wende ewu neaye kiba too ne mu nzubu ya bende.

 

 

05V

Nsombelu mu bantu

M 10_3    lukonko 1

Kumanya malu (1°)

Abbé wa nzanzanza nnganyi?

*kt: M10_6    diandamuna 1

Munyaku 10_6    diandamuna 6

Abbé wa nzanzanza nnganyi ?

Muanetu Cibumbua a Mbuyi udi wamba ne: Abbé wa nzanzanza mu ditunga dietu dia Kongo edi uvua Stephano Kaoza, mulela mu 1885.

Muana wa tatu Kyezi ne mamu Kapazya, ku sud wa Baudouinville ku mikalu ne Zambie, ku mpata mualabala wa Marungu. Wakabanga tulasa tuende mu musoko wa mpala e kutambulaye baptismo mu dia 15/8/1900, wakatambula bu nsasa mu dia 20/7 ne kumusungula muyishi mu seminaire ku Lusaka.

Mu 1923 ne 1933, wakashala curé ku mission ya kale. Mumana kuenzela Mvidi Mukulu mudimu wakabanga kusama mu 1951 ne wakafua mu dia 25/3/1951 dituku dia pasaka. Uvua muena lungenyi luvule, wa keyemenyibua kudi bonso ne uvua cila ngenyi mu Mbulamatadi wa Cinsansa ne Lubumbashi.

 

 

05W

Mianda miciompakana

M 9_2-3    lukonko 5

Maciompakana (5°)

5.5. Cilumbu cia bivi bashipianganyi

*kt: M 9_8 diandamuna 4

*kt: M 9_9 diandamuna 2

Munyaku 10_6    diandamuna 7

Pa cilumbu cia diasangana kudi basalayi bivi

Tatu Clément Muluila mmuandamune ku lukonko luela kudi mamu Martine Kabedi, wa ku Kalambayi, pa cilumbu cia diasa dia muena mutumba nende kudi basalayi bivi bavua bamubuelele mu nzubu butuku. Wetu Clément udi wamba ne : Cilumbu eci cidi cikuata muivi uvua mushibeyangane awu; ki ncia mutuci wa mukobolo to. Nanku Mbulamatadi ke udi ne bua kucilondesha bimpe ne kunyoka benzavi aba.

 

 

05X

Mianda miciompakana

M 9_2-3    lukonko 5

Maciompakana (4°)

5.4. Mua kufika ku dikulakaja

*kt: M 9_8 diandamuna 2

Munyaku 10_6    diandamuna 8

Pa dikulakaja ne difika ku lufu lua ku bununu

Tatu Kabamba Joseph, wa mu Cikongo cia Mariya wa mu Lourdes, mmuandamune tatu Nzengu André pa muanda wa dikulakaja ne difika ku lufu lua ku bununu. Udi wamba se: Muntu yeye munemeke meyi a Mufuki, udi ulala panu, uboboka. Yeye Mufuki muine mmuambe ne : « Nemeka baledi, bua ulale panu, uboboke ».

 

 

05Y

Bibidilu bia kabukulu

M 10_3    lukonko 2 (1+2)

Mua kupita nabio lelu (1°)

2.1. Buenzavi bua mu nzubu

2.2. Kubanza mu nzubu wa baledi

Munyaku 10_7-8    diandamuna 1

Pa buenzavi bua bansonga mu nsombelu

Ku lukonko luela pa muanda wa dipetangana dia nsongakaji ne bayende mu nzubu mua baledi bende, tatu Nkongolo Tshiongo, wa mu Kizito, mmuandamune, wamba ne: Muana ewu mmupie cibindi. Nanku ngua kukolobola. Udi ne bua kufuta batatuende mukuabo mbuji, pashishe kufuta bamamuende mukuabo nzolo. Ne nsongalume pende mmupie mukiya. Udi ne bua kufuta mbuji kudi batatuende mukuabo.

Kadi ku lukonko lusakidila kudi Munyaku, pa dibuela dia muana ne muena kuende mu nzubu wa baledi bende, tatu Nkongolo Tshiongo mmuandamune ne : Eyowa, mu Baluba emu, muntu udi mua kubanza ne muena kuende mu nzubu mua baledi bende. Kudi bimue bisamba bia Baluba bidi ne cibidilu eci, bu mudi: bena Kalambayi, bena Kaseki ne bakua Lonji. (Tangila ne Munyaku 10_10 diandamuna 1

 

 

05Z

Nsombelu mu bantu

M 10_1-2    lukonko 6 (1+2)

Pa mudimu (1°)

Munyaku 10_7-8    diandamuna 2

Pa muanda wa babidima

Ku lukonko luela kudi tatu Nzengu André, wa ku Kamuanga, pa muanda wa cidima mubumbi wa maminu ne cidima udi mutekele ende maminu mu cisalu, tudi bapete mandamuna a kudi betu aba:

Tatu Crispin Ntumba, musonsodi wa bbtm mu Mukishi Kafumbu, mamu Georgette Cilemba wa ku Mwene-Ditu, mamu Kamuanya Léontine ne tatu Albert Nkongolo Tshiongo ba mu Kizito, mu Mbujimayi. Buonso buabo mbandamune, bamba ne:

Cidima udi mushikuluje mudimu wa budimi, cikondo cia dikuna, kena mua kukeba maminu mu cisalu to. Yeye muine udi ne ende mabumba mu diyebe; dia dikuna, uyaya kalopola.

 

 

05AA

Nsombelu mu bantu

M 9_9    lukonko 2

Nsombelu mubi mu diku (5°)

Bena lelu belele nsuya manyi

Munyaku 10_7-8    diandamuna 3

Pa cilumbu cia mukaji munyanguke ne bayende cina

Ku lukonko luela kudi tatu Oscar Badibanga Nsambuka, pa cilumbu cia muana wa bakaji munyanguke ne bayende cina mpongoloki, tatu Tharcisse Ciamanga Nkashama Lumina, wa ku bena Cimpuma, mmuandamune, uleja se :

Cilumbu eci cidi citangila anu bantu babidi aba, bualu bonso babidi badi ne cilema : muakunyi’a mulume udi ne dipota dia bungi, kadi mukaji pende mmubi e kuoya.

Tatu Donatien Bulalu Bashiya, wa mu Cikongo cia Kristo Dibue, munu mu Mbujimayi, udi pende ne lungenyi lufuanangane ne lua tatu Tharcisse Ciamanga, kadi udi usakidila yeye ne : Tatu Oscar kena ne bualu mu bionso ebi to. Bualu budi amu munkaci mua baku bende babidi aba. Pikala mukulu musue kulekeela muakunyiende mukaji, anyi pikala muakunyi musue kupingajila mukuluende mukaji, acio ncibatangile anu bobo babidi.

 

Munyaku pawu udi webeja se : Padi baledi baselesha muana wa bakaji, kabena kabidi ne diyi pa malu ende nansha dikese anyi ? Tatu Oscar, yeye mulekele muanende muena ntupakanyi, bua benze nende kudi bakuabo muonso mudibo basue, mbimpe anyi ? Andamunayikoko.

 

 

05BB

Nsombelu mu bantu

M 10_1-2    lukonko 7

Pa bana balekelela (1°)

Munyaku 10_7-8    diandamuna 4

Pa muanda wa bana balekelela ta bimansha

Ku lukonko luela mu Munyaku pa muanda wa dilekelela dia bana, tatu Albert Nkongolo Tshiongo ne mamu Léontine Kamuanya ba mu Kizito kabidi ne tatu Crispin Ntumba, musonsodi wa bbtm mu Mukishi Kafumbu, badi bamba ne :

Mbulamatadi udi anu ne cilumbu cia kutangila muanda wa bana balekelela ne disu dikole ne kuwujikija. Pa bualu ebu, udi ne bua kuenza muende muonso bua kupingaja bana aba mu bianza bia baledi babo. Pashishe udi ne bua kuela meyi ne mikandu bikolesha pa cilumbu cia dimansha dia bana.

Bua kumana miaku yende pa ludimi, muanetu Crispin Ntumba udi wela baledi bonso kabobo ne : Tuetu baledi, tulekelayi kashidi muanda ewu mubiamubi, wa dimansha dia bana ne dibalekelela cianana mu bisalu.

 

 

05CC

Mianda ya kabukulu

M 9_2-3    lukonko 4

Kumanya malu a kabukulu (2°)

kt: M 9_5-6 diandamuna 10

Munyaku 10_7-8    diandamuna 5

Pa miaku : Buloji, mupongo, cianda ne mulenda

Ku lukonko luela kudi tatu Mpoyi Mukendi Stéphane, wa ku Kabeya Kamuanga, bua kumanya dishilangana didi munkaci mua miaku eyi : Buloji, mupongo, cianda ne mulenda, mbandamune kudi wetu Kabamba Joseph, wamba ne :

* Muena buloji udi ulowa bantu, ubakina, ubakengesha pamue apa ubafikisha ne ku lufu.

* Muena mupongo ne muena mulenda badi bobo bapongola lungenyi lua bantu, babashiya batatakane, kabaciyi mua kupingana kuabo kuvuabo bafume. Diba adio badi bashala benzedianganyi ba midimu mikole, bu mudi ya diambula majitu, didima madimi, diupula mici ne bikuabo.

* Muena cianda yeye ciende nkualula mianda anyi malu a bidika, adi akemesha bantu.

 

Nanku tudi mua kuamba se :

Muloji, muena mupongo ne muena cianda badi benza midimu mishilangane.

 

Munyaku pawu udi webeja babadi se : Mandamuna adi muanetu mufile aa, adi ajikija nyota yenu anyi ?

 

 

05DD

Muakulu wetu

M 10_1-2    lukonko 5

Ciakuilu cimpe ne cibi (3°)

Munyaku 10_7-8    diandamuna 6

"Kuamba" ne "kuleja"

Ku lukonko luela kudi tatu Ngandu Paul, wa ku Mwene-Ditu, bua kupeta dishilangana dia muaku "kuleja" ne muaku "kuamba", mbandamune kudi tatu Ngoyi Musakayi Hilaire, wa kua Mande, umvuija ne :

"Kuamba" ne "kuleja" mmiaku ibidi yamba malu mashilangane: Badi bambilangana bualu, apo badi balejangana cintu.

 

 

05EE

Muakulu wetu

M 10_1-2    lukonko 3.1.

Ciakuilu cimpe ne cibi (1°)

*kt: M10_9 diandamuna 4

Munyaku 10_9    diandamuna 1

Ciakuilu cimpe ne cibi

Ku lukonko luela kudi Munyaku pa ngakuilu wa Ciluba cietu, muanetu Nkongolo Ciongo, wa mu Kizito munu mu Mbujimayi, mmuandamune, wamba ne:

Ciluba, muetu munu mu Kasayi emu, tudi tuciakula mishindu mishilangane. Bamue badi banemuna, bakuabo banemekela, aba bakosa mu cikoso. Ke mudibio bua bisa bietu bidi bilonda ebi: bena Citolo, bakua Ndoba ne bena Ciyamba. Kadi cionso acio cidi anu Ciluba.

Muanetu Ntumba Crispin wa ku Kafumbu, yeye, mmuleje mushindu muimpe wa kuakula,udi wamba se:

-Pa mutu pa kuamba ne: « Udi anu muende ne kale », tuambayi ne : « Udi anu muende mua kale ».

-Pa mutu pa ne : « Nemfike lumingu kumpala », tuambayi ne : « Nemfike lumingu ludi lulua (luiya) kumpala »

 

 

05FF

Muakulu wetu

M 10_1-2    lukonko 3.2.

Ciakuilu cimpe ne cibi (1°)

Munyaku 10_9    diandamuna 2

Miaku yetu ya musekelelu

Ku lukonko luvua lutangila miaku yetu ya musekelelu mu Ciluba, tatu Albert Nkongolo Ciongo udi ufila diandamuna ne:

Miaku yetu ya musekelelu mu Ciluba kayena ne bua kujimina nansha. Padi bantu bitaba Nzambi, kabena balekela muakulu wa cisa ciabo to.

Badi benza nanku mbena ditambisha. Kuangata muakulu wa bende, udi bantu kabayi bamanye, anyi bamanye anu bisebusebu, bua kubalongesha nawu mu masangisha a ntendelelu, ndidileja patupu kabidi nditatakaja dia bakuabo.

Dikeba dia butumbi dia mushindu ewu didi divuija bantu balubidile, bafuane mua kujimija ne muakulu wabo muine.

 

 

05GG

Muakulu wetu

M 10_1-2    lukonko 4

Ciakuilu cimpe ne cibi (2°)

Munyaku 10_9    diandamuna 3

Ngakuilu wa Ciluba

Ku lukonko luela kudi muanetu Mulamba Emmanuel, pa ngakuilu mujalame wa Ciluba, tatu Nkongolo Ciongo udi wamba ne :

Mamu udi wakula mushindu ewu mmupange Ciluba. Mbimueke se: mMukolele mu ditunga dikuabo.

Kadi tatu Ntumba Crispin udi ulongolola ciakuilu, wamba ne: Cia mamu kuambilaye muanende nciocio eci: „Shala, ulama ciomba; ulama mbuji ku cisuku, bua mvula kabiboleshi to".

 

 

Mandamuna

2005

 

05HH

Muakulu wetu

M 10_1-2    lukonko 3.1.

Ciakuilu cimpe ne cibi (1°)

*kt: M10_9 diandamuna 1

Munyaku 10_9    diandamuna 4

Ciakuilu cimpe ne cibi

Ku lukonko luela bua kufila dishilangana munkaci mua miaku ibidi eyi: „Kuamba ne kuleja", tatu Nkongolo Ciongo mmufile diandamuna, wamba ne:

Kuamba ne kuleja mbishilangane. 'Kuleja' nkufunkuina muntu cintu ne munu, 'kuamba' nkumvuija bualu mukana, ne miaku.

 

 

05II

Bibidilu bia kabukulu

M 10_3    lukonko 2 (1+2)

Mua kupita nabio lelu (1°)

2.2. Kubanza mu nzubu wa baledi

*kt: M10_7-8 diandamuna 1

Munyaku 10_10    diandamuna 1

Kubanza mu nzubu wa baledi

Ku lukonko luvua lusakidila kudi Munyaku pa cilumbu eci, luikale lutangila dibanza dia muana wa balume ne muena kuende mu nzubu mua baledi bende, mbandamune kudi tatu Martin Kasonga, wamba ne:

Buetu tuetu bena Nshimba, bakua Citongo, muananyi ne muena kuende badi balala mu nzubu muanyi, kakuyi cilumbu to. Mukandu udibo nawu udi anu wa kubenga kulala pa bulalu buanyi.

 

 

05JJ

Nsombelu mu bantu

M 10_1-2    lukonko 6.2.

Pa mudimu (1°)

Munyaku 10_10    diandamuna 2

Pa mudimu

Pa cilumbu cia betu badi banyema mu misoko, baye kunguilangana mu bimenga, mubadi wetu Nkongolo Ciongo udi wamba ne :

Eci ncilema cinene mu ditunga dietu dia Kongo. Bansonga bavule badi babenga mua kudima; pabo bikale badi ba dilambu. Mu misoko mmushale anu bantu bakulakaje, badi kabaciyi ne bukole bua kudima madimi manene. Ke kudi nzala idi mu ditunga dietu ifumina aku : Badi badia bikole kabayi bananga budimi, badi basue kudima kabaciyi ne bukole.

 

 

05KK

Malu a kabukulu

M 10_7-8    lukonko 2.2.

Kumanya malu a bisamba 1°

*kt:  M 9_8    lukonko 2

        M 9_10 diandamuna 3 (04EEE)

Munyaku 10_10    diandamuna 3

Pa bungi bua nzubu ya bena Luabeya

Ku lukonko luela kudi tatu Muamba Mudingila, wa mu bena Kabimba, pa bungi bua nzubu ya bena Luabeya, mbandamune kudi tatu Kabeya Cisalu Alexis, wa mu Kasavubu, wamba ne :

Nzubu ya bena Luabeya Maka idi muanda mutekete : Ke bena Cimpuma, bena Kadima’a Mukendi, bena Cienda, bena Kanda Mbuyi, bena Kabimba, bena Mulumba ne bena Ndaya.