Mandamuna
2004
(Bifundu
bivua ku 04A too ne bia ku 04Q ne bia ku 04S, 04T ne 04U,
kabidi bia ku 04Y, 04AA ne 04II
mbitentemuna
mu mandamuna 2003,
bualu bidi ne mandamuna a ku nkonko miela mu Munyaku 8
wa mu cidimu cia 2003)
M 9_2-3 diandamuna 12
Pa Basangana ba mua Ciaba
Bilondeshila diandamuna difila kudi tatu Tentula wa mu Mbujimayi pa Basangana, mubadi wetu Clément Muluila wa kua Ciaba udi wamba yeye ne: Ciaba Mulombo wa Bayombo kavua mushile Basangana buloba mu buimpe to. Apo bavua bamuipate mu mvita kudi Basangana ne bakua Njikala.
M 9_4 diandamuna 1
Pa nzolo wa kashipela ka buku
Batatu aba Alexis Kabeya Cisawu wa mu Kasavubu, Zacharie Ngoyi Kamuena wa ku Lukalaba, Albert Nkongolo Ciongo ne Jean-Pierre Kalala ba mu Kizito, Kabengele Balthazar wa kua Ciaba, pamue ne Kazadi Félicien ne Kabengele Grégoire ba ku Ciala, mbambe se:
Bakaji ba muntu bonso badi ne cia kuela batatuabo muenu nzolo wa kashipela ka buku, nansha batatu aba bikale bungi bu Yamba ne Katuku, kabidi nansha bobo bafue balondangane. Mu bibidilu bietu, madilu wowo menzeke malondangane kua ba mukaji, mulume udi pende ne dibanza dia kuela baku bende bonso nzolo ne cilamba, kamuyi disunguluja.
Wetu Pierre Mbuyi wa mu Mbujimayi mmuambe ne: Mukaji katu ne buku to. Yeye mmusangudi wa diku didiye musedibue. Mudimu wende munene ngua dipingaja bantu pa badi bafue, kulama nshiye anyi bajike ba mu diku edi. Ke pavuabo bamba diba divuaye ulela ne: watupi muntu. Yeye mamu ewu ke udi ne bukenji bua kudia bintu bia bayende ne bia batatuende muenu ; bualu udi upingaja bantu bapiabapia mu diku. Malu a ne : mukaji afile bia kashipela ka buku mmalu avua bankambua babambidika nawo bantu bakaji. Mikiya yetu mivule idi miomekela muntu mukaji ivua anu ya kumuteya nayo, ivua ifume ku busumu ne buiminyi bua bantu balume.
M 9_4 diandamuna 2
Pa mukiya wa dinyanga dia nzubu
Muanetu Alexis Kabeya Cisawu mmumvuije se: Pikala muntu munyange nzubu wende ne mukaji mukuabo, nansha muakunyiende kena mua kubanzamu ne wende mukaji to. Ewu nzubu bamupule, base mukuabo.
Betu aba Zacharie Kamuena, Albert Nkongolo Ciongo, Jean-Pierre Kalala, Félicien Kazadi ne Pierre Mbuyi mbaleje se : Muanetu, muntu kakushimi to. Pawudi mumane kunyanga nzubu ne mukaji mukuabo, cikadi mukiya mumane kukukuata. Nansha wewe mukabuele mu munga nzubu, udi amu ne cia kuwulongolola. Kadi muanenu yeye mubuele mu nzubu munyanguke ewu, kena upeta bualu to. Cilumbu ncia muenji wa bubi. Kabidi muanenu udi amu ne luende lusanzu pa bule. Nenku bua mukiya kumukuatawo, anu nuenu bashintakaje nende nzubu. Muine mukiya utudi tuamba ewu, wowo kawuyi mulongolola, udi mua kubutuisha bana nzubu mujima.
Tatu Kabengele Grégoire wa ku Ciala mmuambe pende se: Muanenu yeye mupingane mu nzubu uvua wewe munyange awo, mukiya udi umukuata pende, anu bu muambile bakulu ne : Mubundi wa bualu kafuafua, neabundile bana babo.
M 9_4 diandamuna 3
Pa dipetula dia bana ba bakaji
Bana ba bakaji mbiula anyi?
Bana betu Zacharie Kamuena ne Albert Nkongolo Ciongo mbandamune se: Bantu badi babikila bana ba bakaji ne mbiula badi batupakana bikole, kabidi badi bapenda Mufuki wa balume ne bakaji. Cidi cibakuisha nunku ndipanga mushindu wa kubalongeshisha tulasa ne wa kubapesha mibelu diba dia dilolo.
Tudi tubalomba bua balekele ngakuilu mibi ya kapetu, bualu badi babenga bulongolodi bua Mvidi Mukulu. Muine muntu udi upetula bana ba bakaji ewu, kena ne mukaji kumbelu anyi? Pikalaye musele, tudi tumuambila se: alekele mukaji awo bualu mmusele ciula.
Tatu Mbuyi Mule mmumvuije yeye ne : Mu cibidilu, bantu bakaji basombele ne luendu lua njingajinga, bikala benda babasama bu biula. Nansha cikondo cia mvita, balume bavua badiele lubilu bu ndimba, bamamu pabo bavua ne bua kuanji kuela meji ku bia didia bia mu luendu ne bana. Kabivua cipendu bu mukadibio mpindiewu to. Muntu mukaji ke lubanza; yeye kayiku lubanza ndufue.
Tatu Jean-Pierre Kalala pende mmuambe ne: Lungenyi lua dibikila bana ba bakaji ne mbiula ndufume ku muoyo wa didieyemena ne ditambisha bidi nabio bakuabo bantu balume. Bobo badi batangila mukaji bu mushadile. Ke pavua bankambua babikila muana wa balume ne : « Cijimba cia ntambue ».
Bua kumusha lungenyi elu mu mitu yetu, amu tuetu banji kumusha lua bankambua lua kumona mukaji bu katumba anyi bu ciamu cia mudimu patupu. Koku kakuyi mukaji mudisange ne mulume, cilumbayi muakulavi ewu udi mua kukuluka mulu bu nkuba anyi ?
Wetu Kazadi Félicien mmuleje se : Bana ba bakaji ki mbiula bu mutusombele tumvua amu to. Muaku ewu mubi usombele upatuka mukana mua banuavi ba mala ne diamba, bena biakulakula ne budisu. Bua kujikija lungenyi elu, tuetu baledi tutume bana ba bakaji mu tulasa. Bualu diba didi muana wa bakaji upeta muanzu kampanda mu midimu, aba bavua bamupende badi babanga dimucina ne dimunemeka.
Tatu Kabengele Grégoire mmuleje pende se : Eci ciakuilu ncia kufikishangana nacio munda. Kacia muntu mmulela ciula anyi ? Pikala mukaji udi ulelangana muikale ciula, nanku badiye ulela badi mua kuikala bobo bantu bishi ?
Tatu Valérien Mukendi Nzongola wa ku Kasansa mmuambe pende se : Bilondeshila cifukilu cia bantu, mikuji milume mmifuanangane ne misodia, mikaji payo mmifuanangane ne biula. Kuamba ne : Muana wa bakaji nciula ki ncipendu to.
Pa bibidilu bietu bia kabukulu
Pa dibaka (4°)
M.7_4-5 lukonko 18.1.
M 9_4 diandamuna 5
Pa bumuadi mpinga
Muanetu Alexis Kabeya Cisawu udi utokesha diandamuna dia tatu Nkongolo Ciongo ne dia tatu André Nzengu, wamba ne:
1) Mu kabukulu ketu, bumuadi mpinga budi kusatu: Mukaji yeye mufue mushiye bana, mulume uvua uya ku ba mufue bua kulomba mukaji wa mpinga. Pavua muine ewu ufika mu lubanza, ke pavuabo bamuinyika ne: mmuadi mpinga.
2) Pavua diku dia mufue dibenga mua kufila mukaji mukuabo, mulume uvua mua kusela mukaji wa kua naka, e kumupingaja kuinshi kua lubanza. Muine ewu uvua pende anu muadi mpinga.
3) Bua bantu bavua ne bakaji cipangu, pavua mukalenga muadi ufua, bavua baya kakuila ku nkambua, bamulomba bua aleje udi mua kupingana kuinshi kua lubanza. Panyima bavua bafikisha muine awo ku nkambua eku, bamulongolola bua kushalaye muadi mpinga.
Malu miciompakana
(6) Munyaku ngua bantu bonso
M.7_4-5 lukonko 6
*Tangilayi: M 8_4-5 : diandamuna 25
*Tangilayi: M8_6-7: d18
M 9_5-6 diandamuna 1
Pa muanda wa bakua Kanda ne Munyaku
Tatu Kabuyi Bululu Nicodème, musombela mu ciota cia Buena muntu , mu Cikongo cia Michel wa Bulenga mu Katanda, mmufile diandamuna didi dilonda edi ku lukonko lua pa muanda wa Bakua Kanda bakena bafundila Munyaku. Udi wamba ne :
Mu ditunga dietu dia bakua Kanda kabavua bapeta cibejibeji cia Munyaku to, bualu babadi bine kabavuamu ba bungi nansha; kabidi luendu lua Kakongo ka Ekeleziya ka kuine eku lucidi lupueke. Kine Kakongo aka kavua amu ne biota bibidi. Patudi tuambangana apa cimue ncifue, nkushale amu cia Kristo Mfumu, cidibo balombola kudi mukulu Muteba Germain.
Bu muambile bakulu ne : « Nyingu kufuba nkupanga basonsodi », Kakongo ketu kakena kende bimpe bua dipanga bakasonsodi ba cisumi. Ke lutatu lunene lutudi nalu mu bakua Kanda.
Pa bualu ebu, ndi ndomba Ndeji mukulu wa Cikongo cia Katanda, bua atabaleleku muanda wa disonsola dia bantu ne wa dibatabeja.
M 9_5-6 diandamuna 2
Civuma nnganyi ?
Pa muanda wa dina dia Mbaya Civuma tatu Mukuna Kabula Mpuka wa mu Cikongo cia Gérard wa Bulenga mu Bipemba mmuandamune wamba ne :
Cikondo civua Kalonji Albert muikale mulombodi wa Kasayi ketu aka ke ciendele lumu lua Mbaya Civuma. Kadi panyima, kukuacishabo Kalonji kudi bena politike wa bukalenga bua cinsangasanga, bualu yeye kavua upetangana nabo to. Mine matuku awo, bu muvua Mbaya Civuma pende kayi munange bena bukalenga bua musumba, uvua mutue amu ku cia Kalonji. Ke kutuishaye Baluba ndondo mu misoko mivule, bua kabedi Mulopue nyima. Cine cienzelu eci ke citambile kumanyishisha dina diende mu misoko yetu yonso.
Tatu Hilaire Ngoyi wa kua Manda udi wamba pende ne: Mbaya Civuma ngua bena Mpiana. Uvua mulombodi bua Kabinda kajima, mu 1960, muteka kudi Kalonji. Tatu ewu uvua mufike fitutuu, muikale kabidi ne bukoya bupite. Ke padibo bamba cintu cibi cionso ne ncia: Civuma.
Mianda ya kabukulu
Kumanya malu a bisa bietu (1°)
M 9_2-3 lukonko 1.2.
M 9_5-6 diandamuna 3
Pa ndondo mishilangane ya bisamba bia Baluba
Pa ewu muanda muanetu Mukuna Kabula Mpuka mmuleje se : Bakua Tembue, bena Mulanga, bena Kanyiki ne bena Cimenga mbatue ndondo. Bakua Cimuna, bena Cimungu, bakua Kalonji, Bakuanga ne bakua Nsumpi mbatue pabo ndondo pa kujika Kayowa. Bena Luanga, bena Kanyiki Mutembue, Kanyiki Kapangu ne bena Cimenga mbatue ndondo, bajike Nzeba.
Mu cikondo citudi eci bia nenku kabiena mua kuenzeka kabidi to ; bualu bantu badi bacina Mbulamatadi. Kadi badi anu mua kutua ndondo wa mbua, bualu yoyo ndondo eyi idi mua kuenzeka mishindu mishilangane.
Tatu Ngoyi Musakayi Hilaire wa kua Manda udi wandamuna pende ne : Bisamba bionso kabiena bitua ndondo amu ne bantu to. Bimue bidi bienza bualu ebu ne nyunyi, bikuabo ne nyama, bidipu ebi bilakangana mashi.
Bumudi ndondo wa bena Manda ne bena Kanyaka mmbamutue ne nzolo mubamacishila kudi nyunyi wa ciminyi. Ke padi bena Manda ne bena Kanyaka kabayi badia nyunyi wa ciminyi to.
Mianda ya kabukulu
Kumanya malu a bisa bietu (4°)
M9_4 lukonko 3
*kt mandamuna makuabo:
M 9_5-6 diandamuna 4
Pa mfuki wa Baluba
Tatu Albert Nkongolo Ciongo udi umvuija se : Baluba bonso mbana ba Mulopo Kasonga Nkole. Kadi buena ne bukua bukadi bujame munkaci muabo, mbufumine ku lukuka, difuilakana dia makalenga ne ku mukosu ubuejilebo munkaci muabo kudi bena bisa bikuabo.
Munyaku udi webeja pawu se: Pa kumvua lukonko luvua luela kudi tatu Kamuena Zacharie ne diandamuna difila kudi tatu Albert Nkongolo edi, nudi nuamba penu bishi?
Nsombelu wa mu bantu
Nsombelu wa bena nzubu (1°)
M 9_2-3 lukonko 6
*kutangila: M 9_7 : diandamuna 3
*kt: M10_5 diandamuna 2
M 9_5-6 diandamuna 5
Pa dibaka dia bumpongoloki
Tatu Evariste Muntu’a Cibumbu wa ku Muene-Ditu udi wamba ne: Buanyi meme, cilema ncia bonso banayi. Bualu nsongakaji yonso ewu mmumanye padiye upicisha ngondo nansha yeye umue. Nanku mmujadike muena difu.
Baledi ba nsongakaji ne musedianganyi wa kumpala bavua bafundilangane mukanda wa dishipa dia dibaka anyi? Kabidi pikalabo bawufunde, cilumbu eci kacivua'a kuikalaku nansha.
Pashishe nsongakaji ewu kukavuabo bamusele aku, uvua anu mulame mikenji anyi ? Wetu Muluila mmuambe bimpe ne: nsongakaji mmumbuke ne difu ngondo ibidi. Kadi ngondo yonso muanda mutekete ivua milonde, uvua kua bayende cina anyi ?
Ndi mvuluija musedianganyi muibidi se : « Katende kateyateya, kakena kuteyulula… ».
Mianda miciompakane
Maciompakana (6°)
M 9_2-3 lukonko 7
M 9_5-6 diandamuna 6
Ciota cia bansonga
Wetu Muntu’a Cibumbu Evariste wa ku Muene-Ditu mmuandamune ne:
Tuetu bonso tudi tujinga bua tudisuike cintu cimue. Buanyi meme « kakasu ka kapamba », ndi ngamba se : Ciota cia bansonga kaciena ne muaba mu Ekeleziya wa mu mbanza to to to. Bualu dina Ekeleziya mmumue ne ncinu nkonga batu, cidiku bua balume, bakaji, bana too ne ba ku mabela. Kabidi, Ciota ki nditapulula bantu to, kadi nnjila wa dibasanga.
M 9_5-6 diandamuna 7
Muanda wa muana muselela kudi mumpele
Tatu Nkongolo Ciongo Albert wa mu Kizito mmuandamune se : Muana muselela kudi Mumpela udi ne cia kulambula, pa kuvuluka se :
« Muanabo ne muntu ke muntu muine ». Mumpela yeye mufue, muana ewu alambule bena mu Cisumbu civuabo kudi Mumpela uvua mumuselele awo. « Muafua mpundu, muapingana mpundu ».
M 9_5-6 diandamuna 9
Pa muanda wa dipiana mukaji ne bumuadi'a lubanza
Ku lukonko luela kudi tatu Nzengu André, mubadi wetu tatu Ngoyi Musakayi Hilaire wa kua Manda udi wamba ne : Mukaji udiye musele mupiamupia ewu ke muadi mukulu. Mukaji wa mu bumpianyi, mukaji muselela muntu kudi mulunda wende, anyi wa ku buipu udi yeye anu cikala’a muadi, kena mua kusomba kuinshi kua lubanza to.
M 9_5-6 diandamuna 10
Pa cianda, buloji ne mupongo
Ku lukonko lua tatu Mpoyi Stéphane wa ku Kabeya Kamuanga, tatu Hilaire Ngoyi Musakayi wa kua Manda udi wandamuna se : Ndi mbanga ne bilejilu bua nuenu numvue nkayenu dishilangana :
Cianda : mmuaba udi midimu ya baloji yenzekela. Cilejilu : lupangu lua tulasa, kadi nangananga miaba idi bantu batuilangana.
Buanga : Budi bu ndongeshilu muikale ne bitupa bisatu : cia mbangilu, cibandile ne citumbuke.
Mulenda : nndongeshilu wa mbangilu anyi mupuekele.
Buloji : nndongeshilu mubandile.
Mupongo : nndongeshilu mutumbuke.
Ndi ndeja se: Bantu badi ne bintu ebi, badi benza mudimu umue, kadi muntu ne muntu mu ciende citupa.
Cilejilu cia mupongo: Kuetu kunu kuvua muntu mufue, diende nKazadi wa Ndonda. Kupita bidimu dikumi, bana bende bakavua bapiane bakaji, kamonabo tatu ewu ku Baluba, mu musoko wa Kamayi. Kuyabo ne mbuji ne mfualanga e kumukula. Ufika muetu munu, yeye e kulela kabidi. Umue wa ku bana bende abo ke Mua Mbueta Muadi. Tatu Kazadi Ndonda ewu ngua bena Muembia bena Muadi mua mfumu Musungayi Kabamba Mususu.
Munyaku udi ukonka babadi se: Pa kuteleja dijadika edi kabidi ne malu malonda kudi muanetu aa, nudi nuambaku penu bishi?
M 9_5-6 diandamuna 11
Pa mukiya wa tatu ne mukaji’a muanende
Pa muanda ewu mubiamubi, mamu Régine Kayowa mmuakule uleja se : Tatu uvua muangate mukaji’a muanende, kavua munange muanende to. Kabidi kavua mutue mukaji’a muanende mushinga nansha. Mbimueke se : Tatu ewu mmuledibue ne muoyo mufuanangane ne wa nyama ; bualu yoyo kayisombele ne buku nansha ne cijila to.
Kadi bua kulongolola mukiya ewu, mbimpe kubikila bakulumpe ba musoko. Bobo badi baya ne bena bualu mu cisalu, babashiya butaka. Pashishe badi bambila tatu bua atenteke dikasa diende pa mutu pa dia mukaji. Diba adio badi batapa nzolo, bela mashi ende pa mindidimbi yabo, bualu bine ebi bidi bienzeka ku meba a dilolo. Ku ndekelu badi bakosela tatu cibawu cinene, utentekapu ne mbuji.
Kadi bua dibaka dia nsongalume ewu, diodio, ndifue.
Mianda miciompakana
Maciompakana (7°)
M 9_2-3 lukonko 8
M 9_7 diandamuna 1
Mulongi mukuacisha kudi mfumu wa tulasa
Muanetu Mpoyi Mukendi Stéphane, wa ku Kabeya Kamuanga, udi wandamuna ku muanda mutumanyisha kudi tatu Léonard Mbala, wa mulongi mukuacisha kudi mfumu wa tulasa.
Udi wamba ne : Ki mbimpe kukuacisha mulongi to, bualu mmuntu udi ukengela dimuludika dia mulongeshi ne dia muludiki wa tulasa. Kabidi mudimu wa mutangidi wa tulasa se nkunyoka mulongi padiye muenze bibi, bua kumuludika. Kadi manyoka pawo, wowo mapite mulongi, adi amulekeshisha kalasa.
Bualu bukuabo, mbimpe Mbulamatadi wetu alekele cikuatakuata, cia ukuata too ne bana balongi, ba tulasa tupuekele. Amanye ne : Bualu bua mushindu ewu budi bunyingalaja baledi bikole.
M 9_7 diandamuna 2
Pa muanda wa madilu a mukaji musela
Muine tatu ewu wa muomumue, Mpoyi Mukendi Stéphane, udi wamba ne:
Mamu musela yonso, padiye ufua, badi bamutekela madilu kuabo, bamutekela makuabo ku babayende, bualu ukadi muena meku abidi aa.
M 9_7 diandamuna 3
Pa dibaka dia bumpongoloki
Muanetu Mpoyi Mukendi Stéphane mmuandamune kabidi pa muanda uvua mumanyisha mu Munyaku mu ciena bualu cia se: „Bana betu tuabuedi mu bitoci", wamba ne:
Cilema cia kumpala cidi kudi mukaji; bualu ki mmuleje mulume muibidi ne: Ndi mukaji’a bende to. Cilema cibidi ncia bayende muibidi ewu; bualu kuetu kunu badi bamba ne: „Biwaya kusela kuebeji cibanji".
Nanku yeye, pa kusela mukaji ewu, mbimueke se: Kavua muebejeku bantu bavuaye musangane muaba awu to.
Maciompakana
Maciompakana (8°)
M 9_4 lukonko 5
M 9_7 diandamuna 4
Mpasata udi wela Munyaku diboko mulu, uwebeja kabidi
pa dilongesha dia bamue balombodi ba bitendelelu
Ku lukonko luela kudi mpasata Clément Kalambayi wa ku Kenankuna, pa muanda wa ditendelela mu bufofo ; tatu Alexis Kabeya Cisalu mmuandamune se :
Mu kateshismu ka Kele Katue mbafunde ne : Kubala mikanda ya babuludianganyi, kumvua malu adibo balongesha, kudi ne mpekatu, bualu kudi njiwu ya kujimija ditaba dilelela.
M 9_8 diandamuna 1
Pa muanda wa dipiana mukaji ne bumuadi'a lubanza
Ku lukonko luela kudi tatu Nzengu André mubadi wetu, tatu Mpoyi Cimankinda wa kua Ciaba, mmuandamune se:
Muaba wa mukaji mupiana mu lubanza udi ufuma ku disua dia mulume muenalu. Biuma bia kapianyina, mmumue ne mbuji wa kalaba kakunze ncimanyinu cia ne : mupianyi wa mukaji wenji muku mupiamupia wa bena kuabo. Diba adio mukaji ewu udi ushala mukalenga muadi. Padi mbuji ewu kayi mufidibue, mukaji udi ushala mu lubanza amu bu mudisombele ; kenamu ne muaba to. Apu mulume yeye musele mukaji mukuabo, udi ushala muadi’a lubanza.
Muanetu Kamba Jean-Pierre, wa ku Cibombo, udi wamba yeye se: Muadi mukulu ngewu udi mudianjile kutua makasa mu lubanza, nansha yeye muikale wa mu bumpianyi.
Muanetu Nkongolo Ciongo, wa mu Kizito, udi uleja se: Muntu yeye mupiane mukaji’a mufue, panyima e kuvua kusela wende wa kabandu; ewu ke muadi’a lubanza.
M 9_8 diandamuna 2
Pa bidi mua kufikisha muntu ku diboboka panu
Muanetu Jean-Pierre Kamba udi uleja se: Cidi mua kufisha muntu ku bukulakaji ndidilama, didia ne dinua dimpe.
Muanetu Nkongolo Ciongo, wa mu Kizito, udi usakidila yeye ne : Kuteka cianza pa keba, kumanya Nzambi, kuenza malu malenga ne kuepela cibuejakaji ke bidi bifikisha muntu ku dilala panu matuku mavule.
Mianda miciompakana
Maciompakana (5°)
M 9_2-3 lukonko 5.5.
*Kutangila: M9_9 : diandamuna 2
*kt: M10_6 diandamuna 7
M 9_8 diandamuna 4
Pa muanda wa basalayi bivi
Ku lukonko luela pa muanda ewu, mbafile mandamuna kudi betu aba :
- Tatu Mpoyi Cimankinda udi wamba ne : Padi basalayi bivi babuelele bantu mu nzubu bufuku, pashishe e kuasabo muena mutumba nabo uvua muitabe ku lubila; cilumbu eci cidi cikuata Mbulamatadi ; bualu yeye ke udi mulekelele basalayi. Musokianganyi udi ushala anu kamuena.
- Muanetu Kamba Jean-Pierre udi wamba pende ne : Cilumbu cia udibo base cidi cikuata anu muedi wa lubila.
- Wetu Nkongolo Ciongo mmuandamune ne : Cilumbu ncia basalayi badi basangane abo.
Muanda wa milambu
Mbuji wa mabuki
M 9_5-6 lukonko 4
M 9_8 diandamuna 5
Pa dibenga kufila mbuji wa mabuki
Tatu Augustin Kasonga, wa mu Cikongo cia Cathérine wa Bulenga ku Ciala, udi uleja se : Mbuji wa mabuki ki mmukiya to. Kadi mbualu bulongolola kudi bena cisa cietu, bua mucima wa nyinyi, bualu nyinyi uvua muana’a muenyi kudibo.
Pavua muntu mukulumpe ufua mu diku kampanda, bena mulongo nende bavua bavuila bena diku diende, bua bapatule mbuji wa kumudilabo; bualu yeye mufue ewu uvua wende udia pende ya bakuabo. Muine mbuji ewu bavua bamubikila ne: ngua mabuki ; bualu bavua bamushipa, babanyangana nyinyi mubishi, muntu yonso ukuta diende dibuki bua kuya kadila muende.
Kadi bilondeshila ngelelu wa meji wa mu cisa cietu, muanda ewu udi wenza bu mukiya. Nanku muntu yeye kayi muwulongolole, pikalaye wa mutu mutekete, udi mua kututakena ne masama ta ne lufu luine.
Munyaku udi webeja pawu se : Nudi penu bumvue bishi bua diandamuna dia muanetu edi ? Ndikumbane anyi ? Ambayi muenu munudi bumvue.
Bibidilu bia kabukulu
Ku Baluba eku (5°)
M 9_5-6 lukonko 6
M 9_8 diandamuna 6
Pa diela dia nshima ku cipanda
Tatu Augustin Kasonga mmuandamune ne: Diela dia nshima ku cipanda ncimanyinu cia kanemu ka milongo anyi mianzu munkaci mua bena diku.
Cienzedi eci civua ne kipacila ka kunzuluila baledi ba muana wa bakaji njila, bua kuikalabo bafika pabo ku nzubu kuende. Bidi momumue kabidi bua baledi ba muana wa balume, pa cilumbu cia mayi a mu nzubu.
Wowo muanda wa didiata ku buku ewu nguetu wa pa mukishi.
Nenku bua kuleja bujitu buawu, muanetu Augustin udi wenduluka ne cilejilu cisomona mu mianda ya lelu, wamba ne: Diba dionso disombelabo babanjija anyi bakeba kubanga luibaku lua nzubu nansha ciapu cia mudimu, tusombela tumona badi ku mutu banji kuteka dibua dia ntuadijilu anyi bakosa kakaba bua dibanga dia midimu. Bobo aba badi benza nanku anu bilondeshila milongo yabo.
Eyowa, didiata mmukiya. Mbimpe anu kuwujikija, bualu wewe mubenge, udi ushala anu mukulamate. Nanku ciebe nkuwukobolola.
Nsombelu wa mu bantu
Nsombelu mu diku (4°)
M 9_5-6 lukonko 5
M 9_8 diandamuna 7
Pa bidi mua kushipa bulongo
Ku lukonko luela pa muanda ewu, tatu Kasonga Augustin mmuandamune ne: Bulongo bua bantu budi mua kufua bua bilema bishilangane.
Bimue bia kudibio mbiebi:
- Diba dia diabanyangana bintu bia mufue, bulongo busombela bufua, bua lukuka.
- Padibo bafuilakana makalenga, bena muntu badi mua kuambangana meyi mabi, kufika too ne ku divilangana; abio bidi bishipa bulongo.
- Dibenga kutuila mibelu mu diku didi padio mua kushipa bulongo.
- Ditalulangana dia buloji ne bulaku.
- Dipetula muntu mukaji ne bende bana kudi bena kuabo.
M 9_8 diandamuna 8
Pa dibenga kumonangana mpala ne muku
Ku lukonko luvua Munyaku mupatule pa bualu ebu, tatu Augustin Kasonga, wa ku Ciala, mmuandamune se:
Dibenga kumonangana mpala ne mpala dia muntu mulume ne mamuenende anyi dia muntu mukaji ne tatuende muenu divua dilela kudi malu aa.
Ku kale, bantu balume bonso bavua benda butaka, bavuale anu kaseba nansha kadiba mu cimonu ; bantu bakaji pabo bavua benda pambidi patupu, bakote anu mukaya. Ke pavua bena kale bafua bundu bua kuikala bamonangana mpala ne mpala ne muku. Vulukayi muvuabo bamba bobo bine ne : «Buku budi bosha».
Kadi cilela eci, cia dibenga kumonangana, cibangile dijimina pafikile batoke ne mvuadilu wa bilamba bidi bijika mubidi mujima.
Apo nansha bikale nanku, cilela eci cia kale civua cimpe, civua citeka kanemu ka bungi munkaci mua mulume ne mamuenende, mua mukaji ne tatuende muenu.
Kadi lelu tukadi bangate cilela cia dimonangana bu ngenzelu wa bantu bashidimuke; eku kanemu paku kenda kajimina.
Pa nanku, tudi bamone se : Luangatangata lua bilela anyi bibidilu bia bisa bikuabo ludi lushimbula buetu bumuntu, lunyanga lukebu lua cisa cietu.
M 9_9 diandamuna 1
Pa dina dia Civuma
Tatu Nzengu André wa ku Kabeya Kamuanga mmufile diumvuija didi dilonda edi wamba ne: Civuma ki ndina dia muntu to. Dina edi bavua badinyika muntu nansha cintu bua kuleja mudicio cifua mushinga.
Mianda miciompakana
Maciompakana (5°)
M 9_2-3 lukonko 5.5
*Kutangila: M 9_8 : diandamuna 4
*kt: M10_6 diandamuna 7
M 9_9 diandamuna 2
Pa muanda wa basalayi bivi
Tatu Nzengu André mmuandamune se :
Basalayi bobo babuelele muntu bufuku, awu pende kusoka bena mutumba ; padi benzavi abo batuta cingoma, ciasa umue wa ku bena mutumba, cilumbu eci ki ncia muena kumbelu to. Cilumbu ncia Mbulamatadi, bualu yeye mmulekelele basalayi benda bakengesha bantu bufuku. Nanku udi ne dibanza dia kukeba benzavi aba bua kubapesha manyoka.
Malu a kabukulu
Pa mianda ya kale ya mu bisa bietu (8°)
Kutangila:
M 8_4-5: diandamuna 12 (03X)
M 8_9 : diandamuna 1 (03EEEE)
M 9_2-3 : diandamuna 12 (04R)
M 9_2-3 : diandamuna 15 (04U)
M 9_8 : diandamuna 3 (04SS)
M 9_9 diandamuna 3
Pa Basangana ba mua Ciaba
Pa muine muanda wa Basangana ewu, mamu Ndaya Léonie, musombele kua Ciaba, udi wamba se :
Batudi tubikila ne mBasangana ba mua Ciaba bavua base mua Kakona, mu bakua Mulumba. Kumuangalabo e kuasa mu Cipuka. Bumuka amu, e kuyabo mu bakua Lukusa. Bobo aba, Baluba bonso mbabasangane: Ke kudi dina edi dia Basangana difume.
Pa buine bualu ebu, mfumu wa bakua Kalonji kena mua kupicila mu buloba bua Basangana muambula mu cipoyi to. Udi utuluka, wenda panshi. Badi mua kamuambuila anu mu musoko mukuabo.
Mubadi wetu Kabengele Grégoire wa kua Ciaba udi wamba pende se: Bantu batudi tubikila ne mBasangana aba, pumukilebo ku Nsanga’a Lubangu, bavua banji kutula mu Kanyoka. Bumuka aku, kulondabo cisuku too ne mua Ciaba. Bobo bine aba se mbakua Kaja, badi mua Ciaba. Bakua Kalonji pabo balondele njila uvua Basangana bendele, e kufikabo pashishe, Basangana bamane kuasa.
Malu a kabukulu
Kumanya malu a kale (7°)
M 9_7 lukonko 3.1.
M 9_9 diandamuna 4
Pa biombelu bia kabukulu ketu
Pa muanda ewu, tudi ne diandamuna dia kudi wetu Kabengele Grégoire. Udi wamba se : Biombelu bionso bia kabukulu bitudi tumona ebi, bidi ne miaba ivuabio bifumine.
-Ngoma wa nsambi ne ngoma ya bikasa nya muetu mu Baluba emu.
-Madimba mmafumine wowo ku Batetela, mapicile mu Basonga, pashishe mu Kalambayi, e kushisha kufikawo mu Baluba bonso.
-Bisanji bia cikuna anyi bia budibuenda mbibueja munu kudi Mbenga wa Dipumba, mufumine nabio ku Lusambo.
Mamu Ndaya Léonie wa kua Ciaba udi uleja pende se: Bine biombelu ebi kabavua babimba cimbimba to. Ciombelu cionso civua ne diacio diba divuabo bacimba.
-Ngoma wa nsambi bavua mamuimba diba dia mvita bua kujula bilobo majiya.
-Mudimba bavua bawela pawo diba dia mvita.
-Ngoma ya bikasa bavua bayimba diba dia dikobolola mikiya mishilangane.
-Madimba bavua baimba diba dia masanka, dia cisalu anyi dia madilu.
M 9_10 diandamuna 1
Pa dipetula dia bana ba bakaji
Bana ba bakaji mbiula anyi?
Mubadi wetu Ngoyi Remi wa ku bakua Cisawu mmuandamune, wamba ne : Muntu udi wamba bana ba bakaji ne : mbiula, mmuntu mufue lungenyi. Nenku, bua kumvuaye cidiye wamba, anji idikije mua kukosa malanda adi pankaci pende ne mamuende. Pashishe, pikalaye muena nzubu, ipate mukajiende, nanku kakuikala kabidi pabuipi ne biula to.
Wetu Nzengu André wa ku Kabeya Kamuanga udi ukema bikole pa kumvua se : Kudi bantu badi ne ngelelu wa meji mukonyangale mushindu awu, bikale babikila muana ne : nciula. Udi ulomba balombodi ba tulasa, ba bitendelelu ne bena ku tudiomba, bua babueje malongesha a disukula nawo ngenyi ya bantu pa muanda ewu.
Malu a kabukulu
Kumanya malu a bisa bietu (10°)
M 9_8 lukonko 6
M 9_10 diandamuna 2
Nzubu ya Bakwa Ndoba
Muanetu Albert Nkongolo wa mu Cikongo cia Kizito, mamu Léonie Ndaya wa kua Ciaba ne tatu Kabengele Grégoire mmbafile mandamuna mikale mu luponda lumue, bamba ne :
Nzubu ya mukua Ndoba idi dikumi : Bena Cimbayi, bakua Lubilanji, bakua Mulumba, bakua Cipamba, bakua Nkamba, bena Ntonko, bena Mulamba, bena Kakona, bena Musenga ne bena Kalula.
Nzubu ya bukalenga idi isatu : Wa bena Cimbayi, wa bena Ntonko ne wa bena Mulamba.
Cine cisamba eci, dina diacio mbakua Ndoba, ki mbakua Ndaba nansha. Muine Ndoba ewu ke uvua mukaji’a Kambala Kipi, nkambua wa bakua Ndoba.
M 9_10 diandamuna 3
Pa nzubu wa bukulumpe mu bakua Mukendi
Ku lukonko luela pa muanda ewu, tudi bapete diandamuna kudi mamu Léonie Ndaya, tatu Evariste Mbikayi ne tatu Kabengele Grégoire. Bonso basatu badi bamba se : Nzubu wa bukulumpe mu bakua Mukendi ngua bena Luabeya.
Tatu Evariste udi uleja se : Nzubu mikuabo eyi : Wa Mpoyi Cilobo, wa Mukendi Cimpuma ne wa Kalenda nya bana bakunyi. Amu yeye ewu udi usakidila kabidi se :
Bakua Mukendi bine aba mbafumine ku Kanyoka.
Tatu Grégoire Kabengele udi ukumbaja pende se : Muine nzubu wa bena Luabeya ewu udi ne matumba atanu: Dia bena Ndaya mua Cienda, dia bena Mbuyi, dia bena Kabimba, dia bena Mulumba ne dia bena Kadima’a Mukendi
M 9_10 diandamuna 4
Pa mukiya wa dinyanga nzubu
Mutufundidi wetu Remy Ngoyi Shambuyi wa ku bakua Cisawu mmuandamune se :
Mulume yeye munyange nzubu ne bakaji bakuabo, muena kuende kayipu, amanye se : mmupie mukiya. Nenku padi mukiya ewu ufuisha bana babidi, tatu kedi meji se : padiye upatuka ku nzubu uvuaye munyange awu, mukiya mmujike nansha. Bidi bikengela anu kuwukobolola. Kadi pikala muanabo ne muntu ewu mua kubuela ku muine nzubu ewu, mukiya awu kawena mua kumukuata to.
Tatu André Nzengu wa ku Kabeya Kamuanga udi wamba yeye se : Pikala mukiya ewu kawuyi mulongolola, muanabo ne mulume yeye mubanze mu nzubu amu, mukiya udi anu umukuata ; bualu mbena mashi amue.
Munyaku pawu udi unuebeja nuenu babadi se : Nudi nuamba penu bishi bua mandamuna aa ?