mandamuna
(2000)
Pa muakulu wetu wa Ciluba
M.4_9-10 : 1.
M.5_1 : diandamuna 1
Ngumvuilu wa miaku
Ku lukonko luela kudi muanetu Mbuyi Citende Musadidi, luvua mu Munyaku 4:9-10 tudi bapete mandamuna kudi betu aba: Tatu Pascal Baylon Meba wa mu Cikongo cia Bosco wa Bulenga , tatu Albert Nkongolo wa mu Kizito, tatu Tharcisse Ciamanga wa ku Bena Cimpuma, pamue ne tatu Kayembe Jean Martin wa mu Cikongo cia Mariya wa Bulenga, ku Lukalaba.
Bana betu aba mbandamune bamba ne:
"Kukosela muntu kaci" mmumue ne: Kujadika ne: mmuakane, kumubingisha.
"Kututa mutu ku dikoshi" mmomumue ne: Kuanyisha ne dianyisha dijima, kuitaba ne bionso mbikumbane anyi kuitabija bualu ne: mbuakane.
"Kusambuka nyoka" mmomumue ne: Kuenza malu a buendenda, pebe muikale muena dibaka, kusambuka biuma bia bende.
"Kutuisha ludimi" mmomumue ne: Kulabakana mu diakula anyi kuikala ne kabuabua.
"Kulaka pa mabue" mmomumue ne: Kukenga, kupangila kantu ku bianza.
"Bilengele mbiase mu nkelenda" mmomumue ne: Bua kupeta disanka , anu wewe muditacile, mutuuka cisululu.
Anu ku luine lusumuine elu mbandamune kabidi mushindu wa momumue kudi bana betu aba: Kabuya Jean Paul wa mu Bakua Cimuna, Jean Pierre Kalala wa mu Kizito, Nkombo Alphonse wa mu Anuarite, mu Mbujimayi, tatu Shambuyi Crispin Ilunga wa mu Cikongo cia François wa Bulenga, mu Minkoka, pamue ne tatu Kabongo Victor wa mu Mbaga Tuzinde.
Pa nsombelu wa pa bantu
M.4_9-10 : 3.
M.5_1 : diandamuna 2
Nsombelu ne bakuabo
Pa mpukampuka ya mu nkoleshilu
B
ana betu aba: Pascal Meba, Nkongolo Albert, Ciamanga Tharcisse ne Kayembe Jean Martin mbandamune kabidi ku lukonko lua pa mpukampuka ya mu nkoleshilu, luela mu Munyaku 4: 9-10, bamba ne: Pikale budimi ebu bua mulongeshi, yeye ondopeshe muana. Kadi pikalebu bua cilongelu, ciocio ke cidi ne cilumbu cia kuondopesha muana.Anu pa muine muanda ewu, muanetu Jean Pierre Kalala, wa mu Kizito udi usakidila lungenyi ne: Pikale budimi buobu buikale bua mulongeshi, pende muyeku ne bana ku dianyisha dia mulombodi wa tulasa, diba adio cilongelu cidi ciondopesha muana. Kadi padiku kakuyi dianyisha dia mulombodi, mulongeshi ke udi wangata bujitu bua muana ewu.
Ne muanetu Nkombo Alphonse wa mu Anuarite mmuandamune pende ne: Tatuende wa muana udi ne bua kuanji kuondopesha muana, pashishe afile mukanda wa bifuta kudi mulongeshi.
Pa nsumuinu ya bankambua
M.4_9-10 : 6.
M.5_1 : diandamuna 3
Ngumvuilu wa lusumuinu
Ku lukonko lua pa "Bena lelu, belele nsuya manyi", luela mu Munyaku 4:9-10, bana betu aba: Ciamanga Tharcisse, Pascal Meba, Kayembe Jean Martin ne Nkongolo Albert badi bamba ne: "Bana ba lelu badi benza malu avua kaayi enzeka ku kale nansha". Pashishe babadi betu aba mbasakidile diyi dikuabo ne: "Bantu bonso bavua anu bapicile mu cikondo cia buana; bavua anu beleku pabo nsuya manyi". mMumue ne: bavua anu basuyasuye bakulumpe, bakulakule buakulavi ne benzenza buenzavi.
Pa bibidilu bia kabukulu
M.4_9-10 : lukonko 7.
M.5_1 : diandamuna 4
Mua kupita ne bibidilu bia kale
(nkambua ne nshima ya bakishi)
Pa muanda wa dielela bakishi nshima, uvua muebeja mu Munyaku 4: 9-10, bakuetu aba mbambe ne: Kuelela bakishi nshima nkubi, bualu nkukukuila Mvidie ibidi.
Ne muanetu Jean Pierre wa mu Cikongo cia Kizito udi wamba pende ne: Kuelela bakishi nshima ne kukuna nkambua mu lubanza kuvua ne mushinga kale, bualu bakishi ne nkambua ke bivua bisanga bena muntu. Kadi kubikukuila lelu ki mbimpe nansha; bualu tukadi badisange mu Kristo Yezu, udi ukandika kansungansunga ka buena ne bukua.
Ne tatu Neka André, wa ku Cilenge, mmusakidile pende ne: " Bua muena diabolo kuelela bakishi nshima nkulenga, kadi bua muena Kristo nkubi, bualu bintu bionso mbia Mvidie. "
Pa nsombelu wa pa bantu
nsombelu wa mu diku
M.4_9-10 : 5.
M.5_1 : diandamuna 5
"Cidi cilenga mmuana anyi ndupetu?"
Pa muanda wa baledi bavua babenge dina dibinyika, e kuanyisha anu biuma, uvua muebeja mu Munyaku 4: 9-10, dibeji dia 22, bakuetu aba: Ciamanga Tharcisse, Pascal Meba, Nkongolo Martin ne Kayemba Jean Martin mbadamune ne: Baledi aba mbenze cilema, bualu cidi cimpe mmuana. Lukuka lua biuma luolo ndubi.
Ne muanetu Kabongo Victor wa mu Mbaga Tuzinde mmuandamune pende mushindu wa momumue ewu.
Anu pa wowo muanda ewu mbasakidile ngenyi mikuabo kudi muanetu Jean Pierre Kalala, wa mu Kizito, wamba ne: Muntu ewu udi anu ne cilumbu cia kulambula milambu, nansha baledi bende bobo babenge dina divuaye mubinyike.
Pa nsombelu wa pa bantu
nsombelu ne bakuabo
M.4_9-10 : 4.
M.5_1 : diandamuna 6
Pa misandu yenzenza bantu
K
u lukonko lua pa misandu, luela mu Munyaku 4: 9-10, tatu Tharcisse Ciamanga wa mu Bena Cimpuma udi wamba ne: Musandu udi mupite mikuabo ngua budimi, bualu wewe kuyi mukuute, kuena mua kulaaba manyi. Ne tatu Albert Nkongolo mubadi wetu, udi wamba pende ne: Misandu yonso idi amu momumue, muntu yonso anji kunanga wende musandu. Ke mudi tatu Kalala Jean Pierre wamba pende.Anu pa muine muanda ewu, bana betu aba: Victor Kabongo ne Nkombo Alphonse badi bamba ne: Musandu munene ku yonso ngua kudima ne kumuna; kakuena mukuabo udi mupite ewu nansha. Kadi bubi kabuena ku misandu mine to; apo budi mua kuikala anu kudi badi bayenza.
Malu a kabukulu
M.4_9-10 : 2.
M.5_1 : diandamuna 7
Pa mfuku wa Bakua Mulumba ne Bena mpiana
B
abadi betu aba: Mukendi Alexis wa mu Cikama, muanetu Nkongolo Ciongo Albert wa mu Kizito, Ciamanga Nkashama Lumina wa ku Bena Cimpuma mbafile mandamuna ku lukonko, luela mu Munyaku 4:9-10, pa muanda wa Bakua Mulumba ne Bena Mpiana, bamba ne: Bua mikalu yabo ya malaba, Mukua Mulumba ne Muena Mpiana bacidi bayinemeka too ne lelu. Bena mpata bakadi bafuafuafua bavule bua cilumbu cia mikalu eyi. Kadi bua difundangana bilumbu bu mudi bia mvita ne mabanza, bantu aba basombele anu bafundangana. Kadi muanetu Jean Pierre Kalala mmuandamune yeye wamba ne: Bena Mpiana ne Bakua Mulumba kabatu balejangana mikalu ya buloba nansha bafundangana to. Kadi bonso badi baleja ne: Odia ne Mbiya mbantu balume: Mbiya nnkambua wa muena Mpiana, Odia pende wa Mukua Mulumba.
M.5_2-3
Tudi tuela bana betu bena mena adi alonda kuinshi eku tuasakidila bua ditufundila diabo, pa kuandamuna ku imue nkonko ivua miela mu Munyaku 4: 9-10 pa mianda eyi:
Ciluba cietu
Mpukampuka ya mu nkoleshilu
Mfuki wa Bakua Mulumba ne Bena Mpiana
Dielela bakishi nshima
Misandu yenzenza bantu
Mena a batufundidi aba ngowo aa:
Emery Cituka Mbuebue ne Mukendi K. ba kua Ciaba, Mbolela François, Mbuyi Cibuabua, Kalenga Jean ne mamu Muadi Scholastique ba ku Ngandanjika.
Kalala Crispin wa mu Bena Cibuabua munu mu Mbujimayi, Cibanda Makubakuba wa ku Cilenge, Kabundi Gaston ne Kazadi Polydor ba ku Luanga, Kalenga Constantin wa kua Kanyiki, Ilunga Emmanuel ne Cibangu Mutoka ba kua Kanyana, Lufuluabo André ne Kambaja André ba ku Inera, Mpoyi Cimankinda wa ku bakua Sumba, mamu Mukundi Marie wa ku Lukangu, tatu Crispin Ilunga ne Mua-Mbuyi Kabedi ba munu mu Mbujimayi ne tatu Cibangu Kasuku Venant wa ku Ngandanjika.
Tudi tubaleja se: mandamuna adibo bafile mmafuanangane ne akadi mapatuke mu Munyaku wa mu ngondo wa Luishi wapici ewu. Tudi tubeela tuasakidila.
M.5_2-3 : diandamuna 1
Pa 'dibaka mbudimi bua meba'
Muanetu Jean Médard Mpoyi wa ku Bakua Sumba udi wamba imue miaku pa muanda ewu, mifuanangane ne ya tatu Bukasa Vincent wa ku Cilomba, wamba ne: Bimue bidi binyanga nsombelu mulenga wa bena nzubu mbiobio ebi:
ditentula malu a mu mbanza ya bende,
dipanga kumanyangana bibidilu,
dicinkilangana malu mu ngenyi
dipanga kanemu.
Tudi ne mukanda wa kudi tatu Ciamanga Nkashama Lumina musombele ku Bena Cimpuma, mmufunde wandamuna ku nkonko miela mu Munyaku wa cipungu 5-1 kudi muanetu Nkongolo Albert wa mu Kizito ne kudi Muanetu André wa mu Cikama:
M.5_2-3 : diandamuna 2
Pa dina dia Kabala:
Muanetu Ciamanga mmuandamune wamba ne: Kabala nkafume ku muaku kubala, didi mua kuikala dina dia muntu, dia mikuna nansha bibanda.
Pa nsombelu wa pa bantu
nsombelu wa mu diku
M.5_1 : 2.4.
M.5_2-3 : diandamuna 3
Pa muanda wa dilomba bintu bia bukoleshi:
Tatu Ciamanga udi wamba ne: ngenyi idi mu mitu ya bantu ba bungi nya ne: mukaji mmupika, badi bamukoleshilangana.
M.5_4-5 : diandamuna 1
"Kabotoboto sesa panshi"
Ku lukonko luela kudi muanetu Dieudonné Buzangu, luvua mu Munyaku 5:1, tudi bapete mandamuna kudi betu aba: Muawuka Godelive wa mu Nkolongo ne Neka André wa ku Citandayi.
- Mamu Godelive mmuandamune ne: Kabiena mua kuenzeka muetu mu Baluba emu, bua muntu kufundishaye muana wa muanende wa bakaji ku yende mikanda nansha kumuselesha to. Bualu mu meku etu, bana bonso mba mulume, bua biuma biende bidiye mufile ku ba mukaji. Pa muanda wa didia bukalenga mu diku dia ba mamuende, mamu Godelive mmusakidile ne: Muana ewu kena mua kubudia to, bualu badi bamubikila ne: mMuana wa muana mukaji. Nansha padi mianda ya kabukulu ijuka mu diku dia ba mamuende, kena ne diyi dia kuamba to. Pashishe, mubadi wetu ewu udi ujikija diandamuna diende wamba ne: Mulume, bua padiye tatuende wa muana, yeye muakule, muana udi mua kupeta dikasa dibi nansha kupanga kulela.
- Muanetu André Neka wa ku Citandayi mmuandamune pende ne: Eyowa, muntu udi mua kuangata muana wa muanende wa bakaji, diba didi muana ewu mulekela mu dikenga anyi bua bubi kampanda bunene buenza kudi musedianganyi mu diku dia ba mukaji.
M.5_4-5 : diandamuna 2
Pa dina dia Kabala:
Ku lukonko luela mu Munyaku 5:1 kudi tatu Nkongolo Ciongo wa mu Kizito, tudi ne mandamuna a kudi betu aba: Mukendi Nyembua Robert wa mu Lukalaba ne Neka André wa ku Citandayi. Bonso babidi badi bamba ne: Kabaala uvua muntu wa ku Kalambayi. Ku Citolo kakutu Kabaala to. Kutu anu Kabala. Badi basakidila kabidi ne: Kabala ndina bu mena onso, ne mena pawo adi asambuluka miaba yonso.
Pa nsombelu wa pa bantu
M.5_1 : 2.2. : mu diku
M.5_1 : 2.3. : ne bakuabo
M.5_4-5 : diandamuna 3
M.5_4-5 : diandamuna 3.1.
Nsombelu mu diku
Ku nkonko miela kudi muanetu André wa mu Cikama mu Munyaku 5:1 tatu Albert Nkongolo wa mu Kizito ne tatu Robert Nyembua wa ku Lukalaba mbandamune ne:
Padi mukaji ubikila bayende ne nkalumiana, mulume udi umubikila pende ne: nkakajiana. Kadi tatu Ciamanga Tharcisse yeye mmusakidile wamba ne: Padi mukaji ufuma kuabo ucidi ne bowa, kadi padiye umanya malu onso a ku ba mulume, kena ucina kabidi to. Mulume pende udi ubikila mukajiende amu mu dina diende dia cilelelu, nansha yeye ukadi ne bana 20.
M.5_4-5 : diandamuna 3.1.
Nsombelu ne bakuabo
Pashishe tatu Tharcisse ne tatu Robert mbandamune kabidi ku lukonko lua pa dianyisha disombele bantu banyisha muntu pakadiye mufue. Badi baleja se: Bantu badi bamba miaku ya dianyisha mufue bualu mbamanye ne: Ki mbimpe kubenga mukuenu ku lufu nansha; bu muambile bakulu ne: "Wabenga mukuebe ku didia, kadi kumubengi ku lufu".
Pa nsumuinu ya bankambua
M.5_1 : 3.
M.5_4-5 : diandamuna 4
Ngumvuilu wa lusumuinu
Ku lukonko luela mu Munyaku 5:1 kudi muanetu Kabuya Jean Paul wa mu Bakua Cimuna, pa lusumuinu lua "Kudia nsua mpa nsua", bana betu aba: Mukendi Robert wa ku Lukalaba, Jean-Pierre Kalala wa mu Kizito ne Neka André wa ku Citandayi mbandamune bamba ne:
Nsua kayitu iya ngondo yonso to. Nenku ngondo udiyo imueka ke ngondo wa kuyidia. mBuena kuamba kabidi ne: Bualu buonso budi ne diabu diba disunguluke dia kubuenza. Padi diba edi dikumbana, mbimpe kubuenza pa nkabi.
Pa malu a kabukulu
Mbikidilu
M.5_1 : lukonko 4.
M.5_4-5 : diandamuna 5
Mbikidilu ya miaba
'Nsese' ne 'Matongo'
Ku nkonko miela kudi wetu Nkombo Alphonse wa mu Anuarite mu Munyaku 5:1dibeji 10 bana betu aba: Albert Nkongolo wa mu Kizito, Neka André wa ku Citandayi ne Mukendi Robert wa ku Lukalaba mbandamune, bamba ne:
Nsese mmuaba udi bukalenga, udi Mfumu musombele. Matongo mmisoko ya ku mpenga. Kadi nansha bena mu nsese nansha bena ku matongo bavua anu ne biabo bitupa bia malaba bisunguluke. Muine mbikidilu ewu wa miaba idi bantu basombele mmufumine ku difuilakana dia malaba.
Ne tatu Ciamanga wa ku Bena Cimpuma udi wamba pende ne: Nsese mmuaba wa bantu basanga, mmomumue ne: Cimenga; matongo se mmisoko.
M.5_4-5 : diandamuna 6
Muana mubi ne muana muimpe
Ku lukonko luela mu Munyaku 5:1 pa muanda udi kuulu ewu, babadi betu Albert Nkongolo wa mu Kizito, Neka André wa ku Citandayi ne Mukendi Robert wa ku Lukalaba badi bamba ne:
Baledi badi belangana cilumbu padi muana wenza bibi. Bua udi wenza bimpe muledi yonso udi wamba ne: mmumfuane meme. Miaku eyi baledi badi bayamba anu bua kudifula ku cilumbu cia dinyanguka dia muana anyi bua kudipa lumu lua pa bulenga buende. Pashishe tatu Robert udi usakidila ne: Bobo baledi bine se badi pabo ne abo malu mabi adibo benza, bualu mbantu bumudi bakuabo bonso.
Ne tatu Ciamanga Tharcisse wa ku Bena Cimpuma mmuandamune pende mushindu wa muomumue ewu.
M.5_6-7 : diandamuna 1
Pa muanda wa difundisha muipu ku mikanda
Ku lukonko luela mu Munyaku 5,1 pa muanda wa difundisha muipu ku mikanda ya mu diku dia bamamuende, tatu Patrice Kalala Mashika wa mu Kabanda ku Ngandanjika mmusakidile diandamuna ku aa akavua mapatuke mu Minyaku mishale wamba ne: kufundisha muipu ku mikanda anyi kumuselesha ki mbibidilu bia mu cisa cietu to. Pikala tatuende wa muana kayi mumubenge, muana udi ne bua kuya kuabo, kabidi kena mua kudia bukalenga kua bamamuende to.
Pa Ciluba cietu
ngumvuilu wa Ciluba
M.5_2-3 : 3.
M.5_6-7 : diandamuna 2
Ngumvuilu wa miaku 'se', 'ne'
Ku lukonko luela kudi tatu Kabundi Gaston mu Munyaku 5,2+3 dibeji dia 11 pa dishilangana dia 'se' ne 'ne' mu ngakuilu wetu wa Ciluba, tatu Ciamanga Tharcisse mmuandamune wamba ne: 'Se' ne 'ne' bidi muomumue amu mu biambilu bibidi ebi. Kadi mu biambilu bikuabo kabiena bipetangana to. Tatu Emery Cituka udi usakidila pende wamba ne: Ku biambilu bibidi ebi cidi ne ngumvuilu muimpe menemene ncia se: Ngamufundidi ne: kafiki to. Nansha biobio bikale nanku, ngumvuilu wa miaku eyi udi ulonda kabidi ngakuilu ya bantu.
M.5_6-7 : diandamuna 3
Pa dina dia Kabala
Tatu Emery Cituka mmuandamune wamba se: Kabaala ki ndina dia muntu to, apo civua mbikidilu mukuabo wa nsesa. Mu nsesa bantu bavua baasa badibaala, beele mfumu munkaci, bamunyungulukile. Nenku muana uvua uledibua mu nsesa emu bavua bamuinyike ne nKabaala. Ke mudi dina edi ditampakane mu bisamba bietu bionso.
Kadi Munyaku udi webeja pawu se: Kabala ne Kabaala ndina dimue anyi?
Pa nsumuinu ya bankambua
ngumvuilu
M.5_2-3 : 4. ne M.5_4-5 : 1 ne M.3_9 : 2
M.5_6-7 : diandamuna 4
"Kabimbi Mucimbe": diandamuna 4.1.
"Ku buku nku diala ...": diandamuna 4.2.
"Walela mulume ...": diandamuna 4.3.
"Wayi muyile Mbaala ...": diandamuna 4.4.
"Cidibudibu ntumpuntumpu ...": diandamuna 4.5.
Ngumvuilu wa nsumuinu
M.5_6-7 : diandamuna 4.1.
Ku lukonko luela mu Munyaku wa 5, 2-3:4 kudi tatu Kabundi Gaston bua kulomba diumvuija dia muanu wa "Kambimbi mucimbe", tatu Tharcisse Ciamanga wa ku Bena Cimpuma udi wandamuna ne: Kambimbi mucimbe ki ndina dia muntu nansha dia cintu to. Kadi civua muaku wa kapangisha bua muntu ateele nyama ya mikonu. Ne ewu uvua kayi ubala nyama mitue ku dikumi bavua bamuambe se: mmucimbe. Ke kudi kufuma Kambimbi mucimbe. Bualu ebu ki mbuenzeke to, kadi ndusumuinu.
Mamu Muadi Scholastique wa mu Inera udi wandamuna wende mushindu; tangilayi M6_1-2: d8.
M.5_6-7 : diandamuna 4.2.
Pa lusumuinu luela mu Munyaku wa 5_4-5:1 lua ne: "Ku buku nku diala kakutu kupumba butu", mbandamune kudi betu aba: Neka André wa ku Citandayi, Ciamanga Nkashama Tharcisse wa ku Bena Cimpuma, tatu Valentin Mbenga wa mu Cikongo cia Mukasa wa Bulenga mu Bipemba ne tatu Albert Nkongolo Ciongo wa mu Cikongo cia Kizito. Bana betu badi baleja se : Padi muntu usela mukaji, umana biuma bionso bidibo bamulomba, kena mua kulekela diambuluisha bena diku dia ba mukaji to, bualu ukadi bu muana mulela wa mu nzubu emu. Udi mua kuashila baku bende nzubu, kubadimina budimi, kubondopesha… Nenku, nansha wewe mujikije biuma bionso, ku buku kakutu ne ndekelu wa difila dia bintu anyi diambuluisha nansha.
M.5_6-7 : diandamuna 4.3.
Pa muanda wa ne"Walela mulume, walela mukaji" uvua mu Munyaku wa 5_4-5:1 tatu Ciamanga ne tatu Neka André mbandamune, baleja se: Nansha wa balume, nansha wa bakaji, bonso mbana; lulelu ndipa dia kudi Mulopo. Katuena mua kubenga mukuabo to. Pashishe muanetu Neka André udi usakidila ne: Bamue kabena bangata bana ba bakaji ne mushinga to, badi bababikila ne: Mbiula. Pa bualu ebu udi ulomba betu bonso badi bateela muaku ewu wa kapeja bua bawulekele kashidi.
Tatu Albert ne tatu Valentin badi basakidila pabo ne: Lusumuinu elu ndusue kumvuija ne: Padibo basela muana wa bakaji mbimpe amanye ne: Waledibu pende mu diku dia babayende. Bidi muomumue bua wa balume, yeye udi uledibua pende mu diku dia ba mukajiende ne ushala wa muomu. Nenku wewe mulele wa balume umanye ne: Dinga dituku neakutuadile wa bakaji, bia muomumue ne udi mulele wa bakaji.
M.5_6-7 : diandamuna 4.4.
Pa lusumuinu lua "Wayi muyile Mbaala ku Basonge" luela mu Munyaku wa 5_4-5:1 kudi Charles Mbala, mbandamune kudi betu aba: Neka André wa ku Citandayi ne tatu Ciamanga Lumina wa ku Bena Cimpuma, bamba se: Mbaala uvua mufume kua Mulopo Kasonga. Uvua mutande ne bena diku diabo; yeye kufiika munda e kushiya ditunga diabo. Amu pa muine muanda ewu, tatu Ciamanga udi usakidila ne: Bualu ebu nki ndusumuinu to. Mbaala udi amu Muluba, kadi umbukile waya ku Basonge bualu bua matandu ende ne bana babo. Bobo aba bavua babenge mua kumuselela.
Tatu Valentin Mbenga mmuandamune pende se: Mbaala uvua mutumibua kudi Mfumu Katomba bua aye kufila bena buloko banayi kua Mpanya Mutombo. Bafika, e kubadikilabo Mbaala ku bena buloko, yeye kushala too ne ku lelu. Ke padibo bamba ne: mMuye muyile Mbaala ku Basonge.
Amu pa muine muanda ewu, tatu Albert Nkongolo wa mu Cikongo cia Kizito udi uleja se: Mbaala uvua wa Baluba, wa Bena Mbaala idi kua Kanyana. Uvua muena mudimu wa Mbulamatadi. Bavua bamupeshe bena buloko bua kuya kubafila ku Kabinda. Kumupeshabo bena buloko citema, kadi kumuambilabo ne: Badi dikumi kudi mumupeshi awu. Mbaala ufika ne bantu ne mukanda ke kumuebejabo ne: Wa dikumi udi penyi? Yeye kudia cibanga. Kumuangatabo yeye bua kukumbaja dikumi. Kushalaye wenza buloko too ne muvuilaye kuselangana kuinaku. Kushalaye kashidi too ne ku lelu. Muanetu Nkongolo udi uleja se: Yeye Mbaala ewu ke mfuki wa Bena Mbaala ya kua Cizubu, idi ku njila wa ku Kabinda.
M.5_6-7 : diandamuna 4.5.
Muanetu Patrice Kalala Mashika udi wela babadi betu tuasakidila pa dilongolola mbikidilu ne ngumvuilu wa malu bilondeshila lusumuinu lua "cidibudibu ntumpuntumpu ..." (luela mu Munyaku M.3_9:2). Buende yeye udi wamba ne: Mianda ya kale ki nya mu cidimu cia binunu bibidi nansha. Kadi nansha biobio bikale nanku, imue mianda ivua kale ke icidiku ne lelu. Ne bankambua pabo bavua bamba kabidi ne: "Bivua kale ke bicidi ne lelu." (Tangilayi: lukonko lua kale ne mandamuna '99)
Pa malu a (bibidilu bia) kabukulu
malu a kale
M.5_2-3 : 5.
M.5_6-7 : diandamuna 5.
Pa mfuki wa baluba
Ku lukonko luela kudi tatu Crispin Ilunga mu Munyaku wa 5_2-3:5 lua pa mfuki wa Baluba, tatu Ciamanga wa ku Bena Cimpuma ne tatu Mpoyi Jean Médard wa ku Bakua Sumba mbandamune bamba se: Mukua Kalonji yonso mmulela kudi Cimanga Luasa Mbuta, ewu pende mmufume ku Nsanga a Lubangu, muende pamue ne Baluba bakuabo bonso.
Pa Milambu ya kabukulu
M.5_2-3 : 1.
M.5_6-7 : diandamuna 6.
Mua kupita nayo lelu
Ku lukonko luela kudi Cilumba Nicodème, mu Munyaku wa 5_2-3:1 mbandamune kudi bana betu aba:
Tatu Médard Mpoyi wa ku Bakua Sumba uleja se: Udi mudie mulambu muukumbanyine, bualu munda mua mukalenga kamuena mpika to. Kadi bena ku mutu wa lubanza badi amu ne diyi nansha bena kuinshi bikale ne muoyo.
Tatu Tharcisse Ciamanga udi wamba pende se: Muledi mmumane kuowa bianza. Mulambu uvua wa bena kuinshi kua lubanza, bena ku mutu kabavua ne cilumbu cia kufuilakana nabo nansha. Pashishe udi usakidila ne: Bua ewu udi mudidile mulambu: Fukafuka nguende, bolabola nguende. Kadi muena kuinshi kua lubanza yeye kabengi kumulambula nansha.
Tatu Emery Cituka wa mu Cikongo cia Justin wa Bulenga kua Ciaba udi wamba pende ne: Udi muangate mulambu muukumbanyine, bualu bonso babidi mbana ba muntu; ewu udi wamba ne: Matumba makuabo kaena ne diyi udi utupakana.
Tatu Valentin Mbenga udi uleja pende se: Muana wa ku mutu kua lubanza udi ne bua kumulambula bua kumupuila mibi, "Kupadi mukupale, nanku busumu nebulunguluke".
Tatu Albert Nkongolo wa mu Cikongo cia Kizito wa Bulenga udi wamba pende ne: Muanetu ewu udi ne cilumbu cia kufila mulambu amu padi uvua mudidiile yende uyipingaje yonso kudi bena diku, bualu muntu kena mua kudidiila milambu nkayende padiye ne bana babo to.
Pa Milambu ya kabukulu
mishindu ya milambu
M.5_2-3 : 2.
M.5_6-7 : diandamuna 7.
Pa mulambu wa konji ka bupika
Ku lukonko luela kudi tatu Charles Kabeya pa mulambu wa konji ka bupika mu Munyaku wa 5_2-3:2 mbandamune kudi:
Tatu Emery Cituka wa kua Ciaba wamba ne: Mulambu wa konji ka bupika mmulambu udibo ne bua kulambula kudi muntu muselela kudi mukuabo, muikale kayi wa mu diku diabo. mBuena kuamba se: udibo baselele, yeye museleshe wende muana wa bakaji udi ne cia kualuja biuma kudi mumuseledi awu.
Tatu Tharcisse Ciamanga wa ku Bena Cimpuma udi uleja ne: Konji ka bupika mmulambu udi bena mitu ya mbanza balambulangana ne bena kuinshi.
Tatu Mpoyi Jean Médard wa ku Bakua Sumba udi pende uleja se: mulambu ewu ngudibo balambula kudi muntu uvuabo bakuate ku bupika, bua kudikulaye nawu. Muine mulambu ewu badi baufila diba dikadi muntu ewu upingana kuabo kumulela.
Pa mianda ya kabukulu
Ngenyi ya bena kale
M.5_4-5 : 2.
M.5_6-7 : diandamuna 8.
Kanyinganyinga ne buloji
A. Ku lukonko luela kudi muanetu Joachim Kabuta wa ku Bakua Cimanga, mu Cikongo cia Grégoire wa Bulenga, ku Bena Mpunga, pa dishilangana dia kanyinganyinga ne buloji mu Munyaku wa 5_4-5:2, tatu Ciamanga muandamune ne: Kanyinganyinga ne buloji mbintu bibidi bishilangane, bualu muloji udi ulowa too ne muntu udi kayi nende ne bualu. Kadi, muena kanyinganyinga pende udi ukatekela bayende padiye kayi ukumbaja majinga ende, ne padiye muikale muena cikisu.
Tatu Albert Nkongolo udi usakidila pende se: Kanyinganyinga ne buloji mbintu bibidi bishilangane, kadi bidi biendela pamue.
Tatu Mukendi Mudiyamu udi usakidila ku diandamuna edi wamba ne: Kanyinganyinga kadi mua kujika bualu kadi kafuma ku bualu bubi buenzela muntu bumutapa mputa ku muoyo, kadi mputa ewu muikale ushala mukungulu mule. Buloji buobo se mmuoyo mubi udi munda mua bantu, ubasaka bua kuenzela bakuabo bibi, buobo kabutu bujika to.
Ne tatu Valentin udi umvuija se: Padi muntu ne kanyinganyinga udi unyingalala bua bualu bubi kampanda busunguluke bumuenzela kudi mukuabo, kadi muloji yeye udi ulowa ne lukinu nansha kabayi bamuenzele bualu bubi kampanda. Cilejilu padiye utangila bana ba mukuabo ne lubabu lua ne: Aba badi ne meji anyi ne makuta, kabidi nansha ne: Ewu muntu mmudime budimi bunene, mmuase nzubu muimpe... Ke mudiye ufika ku dikuata mudimu wende mubi wa lukinu ewu.
Muanetu Neka André udi wamba pende se: Kanyinganyinga ne buloji ncintu cimue, bualu muloji kena mua kulowa patupu, udi wanji kupeta ciji, ulala ne bualu munda, muikale ne njiya, udisuma munu ku menu ne pashishe udi wasa luendu lua kuya ku mudimu wende ewu. Kanjabala ncintu cimue ne kanyinganyinga ne buloji buine.
Pa mianda ya kabukulu
mua kupita nayo lelu
M.5_4-5 : 4.
M.5_6-7 : diandamuna 9
Muipu mMua Mukaya
Pa muanda wa muipu mMua Mukaya uvua mu Munyaku wa 5_4-5:4, tatu Albert Nkongolo mmuandamune wamba ne: Muanda ewu ngua kale. Uvua mulongolola bua kuleja se: Muana yonso udi ne kuabo kubidi: Kua batatuende ne kua bamamuende. Udi ne diyi dia kulomba bamansebende bintu bia buipu, pikalaye mubamanye, mubambuluishe ne kende konso kavuaye upete, mubangate kabidi ne mushinga amu bu baledi bende. Bua muipu uvua muye kuasa nzubu pa majambu a mansebende, mbimueke se: Yeye ewu uvua mumushile diyi kampanda.
M.5_6-7 : diandamuna 10
Muanda wa dibuela mu nzubu wa mufue
Pa muanda wa mukaji mufue kayi mufidila biuma uvua muakula mu Munyaku wa 5_4-5:2.2, tatu Albert Nkongolo wa mu mu Cikongo cia Kizito wa bulenga pamue ne tatu Mukendi Mudipanu wa mu Bena Cibuabua mbandamune, bamba ne: Bu mudi mukaji mufuile muabo, kakuena bualu to; mukaji mupiamupia abuele mu nzubu. Tatu Albert udi usakidila ne: balombe Nzambi kudi bakulu, bajidile nzubu, ne bobo babuelemu.
M.5_6-7 : diandamuna 11
Pa muanda wa dintumbua
Tatu Albert Nkongolo wa mu Cikongo cia Kizito wa Bulenga udi ufila lungenyi lua kuambuluisha nalu babadi betu pa muanda wa dintumbua dia nzolo, uvua mu Munyaku kale (M.2_1:1). Udi uleja se: Bua bankambua betu, dintumbua nnyinyi uvua uleja kanemu munkaci mua diku bilondeshila milongo ya bantu. Cilejilu: Padi muntu utuma muanende anyi muana wa muanabo ku diselangana, ewu udi ne bua kumutuadila dikasa dia nzolo ne dintumbua bua kuleja kanemu. Pa kubimona, bakulumpe bavua bamba ne: Baku aba mbatuleje kanemu, bualu mbashipele muananyi nzolo; nanku buku ebu mbuimpe. Bankambua bavua bamona ne: Dintumbua mmunyinyi muimpe uvuabo ne bua kudia kudi muntu uvuabo banemeka bikole munkaci muabo.
Nsombelu wa pa bantu
nkoleshilu wa bana
M.5_4-5 : 5.
M.5_6-7 : diandamuna 12
Kalasa ka bana ba bakaji
Ku lukonko luela mu Munyaku 5_4-5, pa muanda wa kalasa ka bana ba bakaji, mamu Mushiya Mua Ntumba Christine mmuandamune, wamba ne: Kudi baledi badi bamona kulongeshisha muana wa bakaji kalasa bu kunyanga mfualanga. Kudi bakuabo badi bamone bulenga bua dilonga dia bana ba bakaji, bikale batata amu kutata bua ne: bana aba baye kumpala. Kadi diakabi, bamue bana pabo badi batekesha baledi mu maboko padibo balekela dilonga, baditua mu buendenda.
Munyaku udi wela bamansele betu bavulavulayi tuasakidila bua padibo basonsola bana ba bakaji bua kulongabo,
pashishe babakidila mu tulasa tuabo.
Miaba yonso Badiambike betu balume ne bakaji badi baasa tulasa ne batuendesha mu cikondo eci cikole.
Tudi tubeela diboko muulu, bua se: babuejemu nkoleshilu mulenga wa dinemeka dia Mvidi Mukulu ne dinanga dia muntu
Pa malu a kabukulu
nsombelu wa bena kale
M.5_6-7 : lukonko 13.
Muanda wa mbuji wa nyima
M.5_6-7 : diandamuna 13
Tatu Kalonji Emmanuel wa ku Cibila, mmutufundile pa muanda ewu, wamba ne: Bena Citolo ke bantu ba kumpala bakatuadija dilomba dia mbuji wa nyima mu diselesha dia bana ba bakaji mu Baluba bonso basanga ntete. Kadi ngenzelu ewu uvua ne kipacila kalenga. Bavua benza nanku bua kusaka bana ba bakaji ku didilama ne ku diepela bienzenza pacidibo mu nzubu mua baledi. Diba divuabo basela muana wa bakaji, musedianganyi uvua ufila mashimu. Baledi pabo bavua batuma nsongakaji mu diku dia babayende, bamukosela matuku. Padibo bapingana, mulume uvua wela baledi ba mukaji tuasakidila bua mbelelu anyi nkoleshilu mulenga.
Diba dia kujikija buku, kuvua disanka dinene mu diku dia ba nsongakaji. Bamamu bavua basanka bua pavua muanabo wa bakaji kayi mubeele mayi ku makasa. Bavua bimba misambo, baja maja, ne pashishe mulume uvua wamua dibeela dia mamuenende, mushindu uvua mukajiende mudiamue pende ku buana buende. Bionso ebi bivua bisaka nsongakaji ku didikanda ne dibenga kufuisha baledi bundu.
Kadi mu Baluba bonso, matuku aa bakadi balomba mbuji ewu cilombalomba, nansha muana wa bakaji mumane kupitakana ne muntu mulume ku luseke lukuabo. Padi musedianganyi ufika, badi badianjile kumulomba anu mbuji ewu bua cinyi? Bana betu kipacila kavua nako bena Citolo aka, kakena kanusankisha penu anyi? Tuetu baledi tukebayi mua kulomba mbuji ewu ne kipacila ka ne: Bana betu ba bakaji bakole bimpe; kabavu kutufuisha bundu nansha. (Bua muanda ewu, tangila ku M5_8-9: d4)
Pa nsumuinu ya mu ciluba
M.5_6-7 : 3. ne 12
M.5_8-9 : diandamuna 1
Ngumvuilu wa nsumuinu
Ku nkonko miela mu Munyaku M.5_6-7:3 ne M.5_6-7:12, mbandamune nunku:
1° Pa lusumuinu lua ne "Panu mpasangane pakole...", tudi bapete mandamuna a kudi bana betu aba: Mpoyi Jean Médard wa ku Bakua Sumba ne Ciamanga Lumina Nkashama wa ku Bena Cimpuma. Mbandamune bamba ne: Cidi cikolesha panu mmakenga ne ntatu bidi bifumina ku malu adi bantu benza. Masela se mmabeedi adi akuata bantu; bilunda nndufu; bualu tudi balusangane, pashishe tudi tulushiya.
2° Pa lusumuinu lua ne "Mushamusha pa ditamba, Mfiondo pa dimpana", tatu Ciamanga Nkashama mmufile diandamuna edi: "Nudi nuamba amu bikadi bipite, bidi biye se mbituvuambule. Tulekele bia kale, tuanji tulongolole bipiabipia". (Tangila diandamuna dikuabo difila kudi tatu Mpoyi Jean Médard: M6_1-2: d7 )
M.5_8-9 : diandamuna 2
Bua dishilangana dia miaku eyi:
"kubanga" ne "kubangisha"
Bana betu aba: Mpoyi Jean wa ku Bakua Sumba, Ntumba Antoine wa ku Mujila ne Ciamanga Lumina wa ku Bena Cimpuma mbandamune bamba ne: "Kubanga" ne "kubangisha" mmiaku ibidi mishilangane.
Kubanga: mmumue ne muntu nkayende ke udi utuadija mudimu wende.
Kubangisha nkuenzeja mudimu kudi bantu bakuabo. Cilejilu: Ndi mubangishe dituta madioto mvula muikale pabuipi.
M.5_8-9 : diandamuna 3
Pa cikosoluedi cia "li"
Tudi tuela bana betu ba mu Nsangilu wa Cibila tuasakidila bua ditufundila diabo, pa kuandamuna ku lukonko luela mu Munyaku 1:9, dibeji dia 8 pa miaku idi ne dileta dia "li" mu ciluba cietu. Mbapete cikosoluedi eci cia "li" mu muaku ewu: "Buciacia, builila". Bua muine muanda ewu wa "li" , Kasaka kakulu kadi kaleja se: Tukavua bawupatule kabidi mu Munyaku mukuabo bidimu bipite.
M.5_8-9 : diandamuna 4
Muanda wa mbuji wa nyima
Tatu Ciamanga udi wamba se: Mbikidilu wa ne: "Mbuji wa nyima" udi ulonda bisamba. Bakua Kalonji ne bena Ciyamba badi babikila bobo ne "Mbuji wa buledi". mBua kuleja se mamu uvua mutate ne muana.
Pa mbuji wa bukole
Muanetu Ciamanga Nkashama udi uleja se: Pikala muntu mupeshe muanende mfualanga, muana pende kuenduluka nayo e kuyitancisha , diba adio muana udi udianjila kutapisha mbuji wa bukole, tatu pende kulonda pashishe. Bine ebi bidi ne bua kuenzeka anu panyima pa bamane kulondesha luendu luonso lua ditanta dia bintu.
Muanetu Kalala Jean Pierre wa mu Cikongo cia Kizito udi wamba yeye ne: Mbuji wa bukole badi bamutapisha padi muntu muselele bantu babidi, e kuselela kabidi bakakuende wabo mukaji; ke kushisha kutapishaye mbuji wa bukole. Udi usakidila kabidi se: Pikala muana mutancishe bintu bimupesha kudi tatuende, kakuena udi mua kutapisha mbuji ewu to. Kadi muana yeye udi mua kulambula mulambu.
Mpoyi Jean Médard udi uleja pende ne: Tatu udi utapisha mbuji ewu. Bakulu ne:"nDimita ki ndianyi, ndia Mbala ne Nshimba".
Pa malu a kabukulu
Kumanya malu a kale
M.5_6-7 : 1.
M.5_8-9 : diandamuna 5
Mukua Mulumba ne Muena Mpiana
Pa muanda wa buloba budibo base kudi Mukua Mulumba ne Muena Mpiana Muanetu Kalala Jean-Pierre wa mu Cikongo cia Kizito mmuandamune se: Bena Manda Kampema ne Bena Mpasu ke bavua base ku kale mu buloba budibo kudi Bakua Mulumba ne Bena Mpiana.
Kabamba muledi wa Nsumpi, Cibangu Mpasu, Mbiya ne Odia uvua wa Bena Mpiana.
Pa malu a kabukulu
M.5_6-7 : lukonko 11.
M.5_8-9 : diandamuna 6
Pa muanda wa muana'a nshiye
Amu yeye Kalala Jean Pierre mmuandamune ne: Ku kale, pavua muana ushala bushiye, bena diiku diabo bavua bamulama ne kalolo kuonso. Ke pavuaye udiumvua amu bu udi mu maboko a baledi bende.
Nsombelu wa pa bantu
Nsombelu mu diku
M.5_6-7 : lukonko 6.
M.5_8-9 : diandamuna 7
Muanda wa dipiana dia mukaji'a mufue
mu cimvundu
Muanetu Mpoyi Jean Médard mmuandamune wamba ne: Bubi budi mua kuikala amu kudi ewu uvua musue kupianangana ne ewu uvua ubenga mua kumupianabo. Bualu bakadi bamanyangana bibidilu, pamue apa, mukaji udi mua kuikala Ngulungu wa buende munda... Kadi bua pavua tatu ewu mushibeye muana wa muanabo cipuuka, uvua muenze bibi.
M.5_8-9 : diandamuna 8
Pa dibanza mu nzubu wa mukaji mufue
Ku lukonko luela mu Munyaku 5:4+5, dibeji dia 23, pa muanda wa dibanza mu nzubu wa mukaji mufue, tatu Gaston Kadima wa ku Muene-Ditu, udi usakidila diandamuna ku makuabo a kale, wamba ne: Muntu yeye musombe ne mukaji kayi mufidila biuma, kadi yeye ewu kuya kafuila muabo, mulume yeye musele mukaji mukuabo, mumufidile lupetu, udi usomba nende mu nzubu emu kakuyi bualu nansha.
Nsombelu wa pa bantu
nsombelu ne bakuabo
M.5_6-7 : lukonko 4.1.
M.5_8-9 : diandamuna 9
Pa cilumbu cia buanga bua lubanza
Pa muanda wa dipakisha dia buanga bua lubanza uvua mu Munyaku 5_6-7:4.1., muanetu Nkashama Lumina mmuandamune wamba ne: Buanga bua lubanza mbua kulama nabo diiku, bua ewu yonso udi ukuelela meji mabi afue cibawu. Kadi ki mbua lukinu to.
Muanetu Hyppolyte Kabongo Ntambua, wa mu Cikongo cia Yezu Mupandishi, mmuandamune pende ku nkonko miela pa mianda ya kale, kadi mandamuna ende mmashindamene pa mukanda wa "Luendu lua Baluba", mufunda kudi mufue wetu Abbé Mpoyi Lazare. Tudi tumuela tuasakidila.
Ku nkonko mikuabo idi tatu Hyppolyte muandamune pa muanda wa milambu ne musambu wa "Kambimbi mucimbe", Kasaka kakulu kadi kamuleja se: mandamuna ende mmafuanangane ne akavua mapatule kudi Munyaku mu bikondo bipite.
Cibambalu "Kebeji"
M.5_6-7 : lukonko 14.
M.5_8-9 : diandamuna 10
Nkonko ne mandamuna
Tudi tuela tatu Kambaja André wa ku Inera tuasakidila bua mukanda udiye mutufundile, webeja bua imue nkonko miela mu Munyaku kadi kayiyi ipeta mandamuna.
Pa bualu ebu, Munyaku udi umuleja yeye ne batufundidi betu bonso ne: Kafukila kawo nka kusonsolangana, kutabejangana ne kujulangana mu mianda mitonda ya lelu.
Kadi padi mifundu ya muanetu kampanda kayiyi ilonda kafukila aka, katuena tuyipatula to. Pashishe, padi wetu kampanda utufundila mukanda bua kutupingaja pa bualu bumana kuamba, buambulula mu Minyaku mipite; katuena tubufundulula kabidi to.
Nenku, bua cilumbu cia mandamuna ku nkonko tuvulukayi se: Cidi nangananga bua babadi bonso. Ki ncia bafundi ba Munyaku nkayabo to. Tudi tulomba batufundidi betu se: Bapeteko cibidilu cia kupima bujitu bua nkonko idibo batutumina; bualu amu nkonko idi ne bujitu ke idi mua kusalula mandamuna.
Anu tatu Kambaja André ewu , mmufile butoke pa muanda wa dinangula dia mishinga, uvua mu kayuki ka Kasaka ka Munyaku wa 5_2-3. Udi wamba ne: Muaku ewu kuzaza udi umvuija kuvinga, kushibeya, kuboza. Muine muaku ewu ngua bantu badi ne lukinu. Nanku bu mutudi tuetu bine nkayetu tudizaza, tudi ba "Muloji wadilowa"; katuena mua kutacila ne kubueja bupole mu ditunga nansha, bualu tudi bafofomeja kudi muoyo wa dikeba dia biuma.